Çin ile ABD arasında kritik görüşme: ‘Kırmızı çizgilere’ işaret edildi

Çin Dışişleri Bakanlığı, Şi ve Biden arasında, Peru’nun başşehri Lima’da düzenlenen Asya Pasifik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamındaki görüşmenin ayrıntılarını paylaştı.

Buna göre Şi, Tayvan sorunu, demokrasi ve insan hakları, Çin’in izlediği yol ve sistem ile kalkınma hakkının “aşılmaması gereken dört kırmızı çizgi” ve “ilişkilerdeki en çok önemli muhafaza çizgileri ve güvenlik ağı” olduğuna işaret etti.

Tayvan Boğazı’nda barış ve istikrarın Tayvan’ın bağımsızlığına yönelik ayrılıkçı faaliyetler ile bağdaşamayacağını vurgulayan Şi, “Eğer ABD tarafı, Tayvan Boğazı’nda barış ve istikrarı muhafaza konusunda samimiyse, (Tayvan lideri) Lai Ching-te ve Demokratik İlerici Parti (DPP) otoritelerinin Tayvan’ın bağımsızlığını isteyen gerçek yüzünü açıkça görmelidir” dedi.

Şi, ABD’ye Tayvan sıkıntısını “ilave bir ihtiyatla ele alma”, Tayvan’ın bağımsızlığına karşı çıkarak Çin’in barışçı yeniden birleşmesini destekleme çağrısında bulundu.

Çin lideri ayrıca, dünyanın en büyük iki ekonomisine sahip ülkeler arasındaki ekonomik ve ticari alakalara dair de görüşlerini dile getirdi.

Çin halkının “kalkınma hakkının” görmezden gelinemeyeceğini ve bundan yoksun bırakılamayacağını ifade eden Şi, her ülkenin kendi ulusal güvenliğini sağlama hakkı olduğunu fakat ulusal güvenlik kavramının sonlarının aşırı genişletilerek diğer ülkeleri sınırlamaya ya da çevrelemeye yönelik kötü niyetli aksiyonların mazereti yapılmaması gerektiğinin altını çizdi.

Şi, insanlığın çalkantılar içindeki bir dünyada sıklaşan çatışmalar ve çok sayıda gibi görülmemiş zorlukla karşı karşıya olduğu ifade ederek, bu ortamda büyük güç rekabetinin vaktin temel mantığı olamaması gerektiği, sadece işbirliği ve dayanışmanın insanlığın zorlukların üstesinden gelmesine yardımcı olacağını dile getirdi.

Ekonomik bağları koparmanın, tedarik zincirlerini bozmanın tahlil olmadığı, ortak kalkınmanın fakat karşılıklı yarara dayalı işbirliğiyle sağlanabileceğine dikkati çeken Çin lideri, “Yüksek çitli küçük bahçeler kurmak, büyük bir ülkenin yolu olmamalı. İnsanlığın refahı sırf açıklıkla ve paylaşmayla gelişir” tabirlerini kullandı.

‘GÜNEY ÇİN DENİZİ’NDEKİ GERGİNLİK’

Şi, Çin’in diğer kıyıdaş ülkelerle egemenlik ihtilaflarına mevzu olan Güney Çin Denizi’nde egemenliğe ve deniz haklarına sahip olduğunu savunarak, bölgede devletler arasındaki uyuşmazlıkları direktörün en iyi yolunun diyalog ve istişare olduğuna işaret etti.

Son devirde Çin ile Filipinler arasında Güney Çin Denizi’ndeki Spartly Adaları’nın kesimini oluşturan birtakım resiflerde yaşanan sürtüşmelere değinen Şi, “ABD, Güney Çin Denizi’ndeki ada ve resiflerdeki ikili ihtilaflara müdahale etmemeli, provokasyon dürtülerini kışkırtmamalı” diye konuştu.

Şi, Çin’in Ukrayna meselesindeki tavrının ve aksiyonlarının sürekli açık ve adil olduğunu, barış görüşmelerini teşvik etmek üzere mekik diplomasisi ve arabuluculuk yürüttüğünü, tansiyonun düşürülmesi ve barışın sağlanması için her türlü çabayı gösterdiğini dile getirdi.

Çin’in Kore Yarımadası’nda çatışma ve düzensizliğe müsaade etmeyeceğine dikkati çeken Şi, stratejik güvenliğini ve temel çıkarlarını tehdit eden durumlara seyirci kalmayacağını vurguladı.

‘YENİ SOĞUK SAVAŞA GİRİLMEMELİ’

Şi, Harvard Üniversitesi Öğretim Üyesi, Amerikalı siyaset bilimci Graham Allison’ın, Antik Yunan tarihçisi Tukidides’in, periyodun Sparta ve Atina kent devletleri arasında “hakim güç-yükselen güç” uğraşına ilişkin tarihî anlatısına atıfla, ABD ile Çin arasındaki güç çabasının kaçınılmaz bir çatışmaya dönüşüp dönüşmeyeceğini tartışırken kullandığı “Tukidides Tuzağı” benzetmesine gönderme yaparak şunları kaydetti: 
“İlişkilerde doğru stratejik algıya sahip olmak önemli. ‘Tukidides Tuzağı’ tarihi bir kaçınılmazlık değil. Kazananı olmayacak yeni bir Soğuk Savaş’a girişilmemeli. Çin’i çevrelemeye çalışmak akıl dışı ve kabul edilemez, başarısızlığa mahkum bir strateji olacaktır”

Çin ve ABD’nin birbirine eşit davranması gerektiğini vurgulayan Şi, iki büyük ülkenin oburunu kendi iradesine göre biçimlendirmeye, kelamda “güç konumundan” baskılamaya ve lider pozisyonunu sürdürmek için legal kalkınma hakkından yoksun bırakmaya çalışmaması gerektiğini söyledi.

ABD ve Çin, son yıllarda ticaretten ekonomik güvenliğe ve teknolojik rekabete, Güney Çin Denizi’ndeki egemenlik ihtilaflarından Tayvan sıkıntısına dek çok sayıda uyuşmazlığın olduğu tansiyonlu bir alaka sürdürüyor. 
İki ülke Biden başkanlığında ilk başta çatışmacı fakat son vakitlerinde diyalog arayışının ön plana çıktığı bir bağlantı sürdürmüştü. 5 Kasım’da yapılan başkanlık seçimlerinde ABD’nin 47. Başkanı seçilen Donald Trump’ın, görevi Biden devralmasıyla münasebetlerin, hem ticaret hem stratejik rekabet cephesinde daha tansiyonlu bir hal alabileceği öngörülüyor.