Türkler: Afganlar her yerde arbede çıkarıyor, Afganlar: İç savaş vardı ondan geldik

Bugün resmi verilere göre dünyada en az 2,5 milyon Afgan mülteci ve sığınmacı var. Afganların en fazla tercih ettikleri ülkelerin başında Türkiye geliyor. Sebebi yüklü olarak Avrupa’ya yakınlığı ve Müslüman bir ülke olması…

Araştırmalarda Afganların çoğu ülkedeki iç savaş hali, siyasi çalkantılar ve Taliban’ın varlığını göç etmelerine münasebet olarak gösteriyor. İkinci en büyük sebep ise ekonomik…

Afganların çoğu kayıtsız, hududu geçerek Türkiye’ye giriş yapıyor. Pakistan ve İran üzerinden Türkiye’nin doğusundan kaçak şekilde giriş yapılıyor.

Bu yılın ilk iki ayında 12 bin 77 kayıtsız Afgan yakalandı. Ülkemizde en fazla yakalanan sistemsiz göçmen sayısında Afganları Suriyeliler, Türkmenler ve Filistinliler takip ediyor.

2014’te yakalanan kaçak göçmenler sıralamasında Afganlar ikinci sırada yer alıyordu. Fakat 2018 ve 2019’da bir patlama oldu. Örneğin 2015’te 35 bin Afgan yakalanırken 2018’de 100 bin, 2019’da 201 bin Afgan yakalandı.

2022’de 115 bin Afgan yakalanırken 2023’te bu sayı 68 bine geriledi. 2024’ün ilk iki ayında yakalanan kayıtsız Afgan sayısı 12 bin 77 olarak kaydedildi.

Uluslararası muhafaza başvurusu yapanlarda da Afganlar açık ara önde. 2023 yılsonu itibariyle 13 bin 68 müracaatla birinci sırada yer alan Afganları 2 bin 776 ile Iraklılar, bin 416 müracaatla İranlılar takip ediyor.

Türkiye’de Afgan göçü yeni de değil. 1980 ve 90’larda da bir göç yaşanmıştı. O dönemdekiler aileleriyle, vize üzerinden gelirken bu devirdeki göç daha yüklü bekar genç erkeklerin, sonu kaçak şekilde geçerek gelmeleriyle sonuçlanıyor.

2019’dan sonra yakalanan Afgan sayısında düşüş görülse de hala sınırda hareketlilik ve kaçak geçişler sürüyor.

Galatasaray Üniversitesi Öğretim üyesi Doç. Dr. Didem Danış, “2022’de sosyal medyada Afganlara yönelik çok yüksek bir görünürlük vardı. Şu anda da güya Afgan göçü yavaşladı benzeri bir izlenim var bence bu doğru değil. Azalan şey görünürlükleri. Burada kontrollerin sıklaştırılması, taşınabilir ve sınır denetimleriyle kaçak geçişlerin zorlaştırılması etken” dedi.

Doç. Dr. Didem Danış, Afganları “İstanbul’un hayaletleri” diye nitelendirirken “Burada aslında vurgulamak istediğimiz şey kentte çok çok önemli bir yerleri olmasına karşın görünmez olmaları” diye konuştu.

Danış, Afganların Anadolu’da çobanlık ve hayvancılık, büyük kentlerde inşaat ve hizmet alanında çalıştığını söyledi ve iş gücüne iştiraklerini şöyle özetledi:

“Türkiye’de ucuz iş gücüne ekonomik durumumuzdan ötürü esasen ihtiyaç duyuluyor. Bunun çok önemli sebeplerinden biri yanlış eğitim siyaseti. Çok sayıda üniversite mezunu diplomalı işsizimiz var. Fakat aynı vakitte düşük vasıflı işlerde çok önemli iş gücü açığı var. Afganlar burada ihtiyaç duyulan ucuz, vasıfsız, sömürülebilir iş gücünü sunuyorlar. Daha çok sahne arkasında mutfakta, serviste çalışıyorlar.”

Kayıtsız ve statü kaynaklı birçok sorun yaşandığını belirten Danış, “Düzensiz göçmen olunca sağlıktan eğitime haklara erişemiyorsunuz” dedi.

TÜRK HALKINA ÇOK YÜK OLDULAR

Türkler ise kaçak olarak ülkeye gelen Afganların gönderilmesini talep ediyor. SÖZCÜ’ye konuşan Ali Kılıç şunları söyledi: “Onların bir an önce gönderilmesi lazım. Türk halkına da çok yük oldular. Bayağı da bir para harcandı. İş kaybına da sebep oldu. Bir an önce planlı şekilde gönderilmeliler.”

Meral Alam ise “Gerçekten çok fazla Afgan var. Halkımızı da rahatsız edecek derecede. Hepsinin bir şekilde savaşın durdurulup memleketlerine gönderilmesi gerekiyor, yapacak öbür bir şey yok” diye konuştu.

İsmini paylaşmayan diğer bir fırıncı ise “Afganlar her yerde. İstila ettiler ülkeyi. İş imkanlarını da elinden almış durumdalar. Umarım tahlil bulunur. Arbedeler da oluyor sürekli” dedi.

Bazı vatandaşlar artık kendi mahallelerinde yabancı olduklarını söylüyor. O denli ki, doğup büyüdükleri mahallelerden taşınmak zorunda kalmışlar. Yasemin Taşdemir örneğin, şunları söylüyor: “Sırf Afgan olsa neyse Suriyeli, Pakistanlı dolu. Zeytinburnu en fazla göç alan yer. Ben memur emeklisiyim, burada doğdum. Bavulunu alan buraya geliyor. Artık buralı olanlar terk ediyor. Meskenini satan kaçıyor. Çok şikayetçiyim.”

Uzmanlara göre İstanbul’un sığınmacı sorunu, artık kentin taşıyamayacağı boyuta geldi. Bir milli güvenlik sorunu olmadan sorunun hızlı şekilde çözülmesi gerektiğini söylüyorlar.

GÜRSEL TEKİN:

RANT VE PARA HIRSI

Eski milletvekili Gürsel Tekin ise sığınmacıların çok olumsuz kurallarda çalıştığını ifade ederek “Kimsesizler mezarlığında binlerce, iş cinayetinde hayatını kaybetmiş yabancı görebilirsiniz. ‘Bunlar giderse biz çökeriz, ekonomi çöker’ demenin arkasında rant ve para hırsı var” dedi. Tekin, mültecilerin yüklü hizmet sektörü, inşaat benzeri işlerde çalıştığını söyledi, Beykoz’da yalnızca Afganların olduğu bir pazar bulunduğunu anlattı.

İÇ SAVAŞ VARDI O YÜZDEN GELDİK

Abdurrahman Sağlar da 2011’de İstanbul’a geldi. Fırında çalışıyor. Afganistan’da durumun çok kötü olduğunu söyleyen Sağlar, “Savaş vardı, iç savaş. O yüzden geldik” dedi.

Markette çalışan öteki bir Afgan ise ırkçılıktan yakındı: “Eskiden çok hoştu şu an biraz sorunlu. Herkes ırkçılık yapıyor, mültecisiniz diyorlar.”

ÇALIŞTIRIP MAAŞ VERMİYORLAR

AbdulgafirSefer, 30 yıldır burada yaşayan bir Afgan. Bilhassa son 6-7 yıldır ağır şekilde yaşanan göçü şöyle anlattı: “Buraya yasa dışı geliyorlar, kimlikleri olmadığı için kaçak çalışıyorlar. Kaçak çalıştıkları için çok az maaş veriliyor. Birtakım yerlerde 2 ay, 3 ay çalıştırıp maaş bile vermiyorlar. Zira polise şikayet edemiyorlar.”

Sefer en büyük muhtaçlığın statü ve kimliklendirme konusunda yaşandığını belirtti, “Kimlik derken Türk vatandaşlığından bahsetmiyorum. Uluslararası muhafaza verirler, süreksiz müdafaa verirler, mülteci evrakı verirler, ikamet dokümanı verirler. Kayıt altına almaları lazım zira bunu yaptıkları zaman suç işlemelerine pürüz olurlar” dedi. “Afganistan’da çocuklarımız Taliban hâkimiyetinden ötürü okula gidemiyor” diyen Sefer, “Şimdi Türkiye’de de gidemiyorlar ama burada demokrasi var” tabirlerini kullandı.