Salmonella hangi besinlerden bulaşır

Geçtiğimizgünlerde İzmir’de kumpir yedikten sonra kötüleşip, hastaneye kaldırılan bir kişinin, salmonella bakterisi nedeniyle hayatını kaybetmesi, bir defa daha besin güvenliğini gündeme getirdi… Pekala bu bakteri nasıl bulaşır? Hangi besinler bu açıdan risk taşır? Konutlarında yemek hazırlarken, pazar alışverişi yaparken ve dışarıda yemek yerken bu bakteriye karşı ne benzeri tedbirler alınabilir? İşte Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Ali Acar’ın bu sorularıma verdiği karşılıklar:

Ali Acar

SALMONELLA NEDİR?

Salmonella, insan ve hayvanların bağırsaklarında yaşayan bir bakteri çeşididir. Ekseriyetle besin kaynaklı ishal ve tifo hastalığına neden olurlar. Tifoya yol açan cinsler sırf insanlarda bulunur ve enfekte bireylerin ya da taşıyıcıların dışkılarıyla yayılır. Besin kaynaklı ishale neden olan çeşitler ise tabiatta yaygın olarak bulunur ve insan ya da hayvan dışkısıyla kirlenmiş besinler yoluyla salgınlara neden olabilir.

NASIL BULAŞIR?

Salmonella bakterileri çoğunlukla kontamine (bakteri bulaşmış) yiyecek ya da su tüketimi yoluyla bedenimize girer. Birçok farklı hayvan tarafından taşınabildiğinden, çiğ ya da az pişmiş ya da pişirildikten sonra kontamine olmuş çok çeşitli besin ürünleri beşerde enfeksiyona yol açabilir. Beşerden beşere bulaşma insan dışkısıyla kirlenmiş besinlerin tüketilmesi ya da dışkıyla kirlenmiş nesnelere temas sonrası ellerin yıkanmadan ağıza götürülmesiyle mümkündür. Daha nadiren, hasta ya da sağlıklı taşıyıcı olan evcil hayvanlara (kedi, köpek, kaplumbağa, sürüngenler ve kuşlar ) temasla da enfeksiyon gelişebilir.

İŞTE EN RİSKLİ GIDALAR

Salmonellainsanlara ekseriyetle hayvansal kaynaklı kontamine besinlerin (çoğunlukla yumurta, kırmızı et, kümes hayvanları ve süt) tüketilmesiyle bulaşır. İyi yıkanmamış, pişirilmemiş yumurta, tavuk eti ve pastörize edilmemiş sütlerden elde edilen eserler en riskli besinlerdir.

Bunun yanında gübreyle kontamine olmuş yeşil sebzeler başta olmak üzere iyi yıkanmamış diğer meyve ve sebzelerden de bulaş olabilir. Kan dolanımına yayılarak ölümcül olabilir

Salmonella bakterilerinin neden olduğu enfeksiyonlar çoklukla ani başlayan ateş, karın ağrısı, ishal, mide bulantısı ve bazen kusma ile karakterizedir.

Hastalık semptomlarının başlangıcı, bakterinin ağızdan alınmasından 6-72 saat sonra (genellikle 12-36 saat) meydana gelir ve hastalık 2-7 gün sürer.

Hastalar çoğu durumda antibiyotik tedavisine gerek duymaksızın 4-7 gün içinde güzelleşir. Salmonella enfeksiyonu olan bireyler, ishal sürdüğü sürece ekstra sıvı içmelidir.

Ancak kimi durumlarda, bilhassa yaşlılarda, bebeklerde, gebe bayanlarda ya da bağışıklık sistemi baskılanmış şahıslarda sıvı kaybı şiddetli ve ömrü tehdit edici hale gelebilir. Bakteri kan sirkülasyonuna yayılarak ölümcül olabilen önemli enfeksiyonlara yol açabilir.

NASIL KORUNABİLİRİZ?

Salmonellaenfeksiyonuna karşı en iyi müdafaa, yiyeceklerin, bilhassa etin, en az 65°C’de 5 ila 6 dakika boyunca düzgün bir şekilde pişirilmesidir. Çiğ süt ve çiğ süt içeren eserlerden kaçınılmalı, yalnızca pastörize ya da kaynatılmış süt içilmelidir.

Yumurtalar ve çiğ yumurta içeren tüm yiyecekler (mayonez, kremalar, kekler, tatlılar, vb.) buzdolabında muhafaza edilmeli ve hazırlandıktan sonra mümkün olan en kısa sürede tüketilmelidir. 

İçme suyunun güvenliğinden kuşku ediliyorsa, su kaynatılarak içilmelidir. Bilhassa evcil hayvanlarla ya da çiftlik hayvanlarıyla temas ettikten sonra ya da tuvalete gittikten sonra eller sabunla güzelce yıkanmalıdır.

EVDE

Yemek hazırlamadan önce ve sonra ellerinizi yıkayın. Yemek hazırlama ve yemek yeme yüzeylerini (tezgah, masa), kapkacaklarını kullanmadan önce ve sonra yıkayın. Çiğ etler için sebzelerden farklı bir kesme tahtası kullanın. Çiğ etlere ve paketlerine dokunduktan sonra ellerinizi sabunlu sıcak suyla yıkayın. Çiğ et, kümes hayvanı, deniz ürünleri ya da yumurta ile yemek hazırlarken öbür hiçbir besine dokunmayın.

Etleri en kısa sürede buzdolabına koyun. Yemekleri inançlı bir sıcaklığa kadar pişirin.

Kesmeden, yemeden ya da pişirmeden önce zerzevatları ve meyveleri de yıkayın ya da soyun.

Üzerinde dışkı olan yumurtaları da uygunca yıkayın Suyun temizliğinden emin değilseniz içmek ve yemek pişirmek için şişelenmiş/arıtılmış su kullanın.

DIŞARIDA

Her yemekten önce ellerinizi yıkayın. Açıkta satılan yiyecekleri tüketmeyin. Yetkili mercilerden sertifikası olan yerlerde yemek yemeye dikkat edin. Bir restoran size az pişmiş et, kümes hayvanı, deniz ürünleri ya da yumurta servis ederse, yenmesi inançlı olana kadar pişirilmesi için geri gönderin.

Bir büfeden ya da salata barından yiyecek seçiyorsanız, önce hijyeninden sonra da sıcak yiyeceklerin buharının tüttüğünden ve soğuk yiyeceklerin de soğukluğundan emin olun.

Kapalı suları tercih edin, inançlı sudan yapıldığından emin olmadığınız sürece buz kullanmayın.

PAZARDA

Çiğet ve peynir benzeri bozulabilir ürünleri soğutucuda muhafaza eden satıcılardan almayı tercih edin. Buna benzer bozulabilir ürünleri de en son satın alın. Tamamen açıkta olan süt ve süt ürünlerini kesinlikle almayın.

Pastörize edilmiş, uygun şekilde şişelenmiş ve üzerinde son kullanma tarihi yazılı ürünleri tercih edin. Üzeri kirli, bayat, kırık ya da çatlak yumurtaları almayın. Zerzevat ve meyvelerin de çürük ya da hasarlı olmamasına dikkat edin.