Ozan Bingöl yazdı: Çiftçi bütçeden 3.5 trilyon alacaklı

OZAN BİNGÖL

Son birkaç gündür tarihin en büyük zirai don olayları nedeniyle çiftçilerimiz önemli ürün ve mali kayıplar yaşamaktadır. Yıllardır hak ettiği dayanağı alamayan çiftçinin, toprağına daha fazla küsmemesi için çoğu zaman kinden daha fazla sahip çıkılmaya, desteklenmeye ihtiyacı vardır. Bu devirde, en azından çiftçinin geçmişten kalan destek alacaklarının bu zor günlerde onlara ödenmesi gerekir. Ayrıyeten unutmamak gerekir ki, besin enflasyonu yaşadığımız en büyük sıkıntılardan biridir. Bu sorunun tahlili için de kesinlikle çiftçilerimizin bu kayıpları telafi edilmelidir.

Yaptığımız hesaplamalara göre; 2006-2024 dönemi için tarım kısmı devletten 3,5 trilyon lira alacaklıdır. Neden mi? Bu sayısı nasıl mı hesapladım? Karşılıkları aşağıdadır.

TÜRKİYE’DE NÜFUS ARTIYOR AMA EKİLEN ALAN AZALIYOR

Türkiye nüfusuna her yıl birkaç milyon kişi eklenmektedir. Ayrıyeten bu nüfus içinde gözükmeyen milyonlarca mülteci söz bahsidir. Artan bu nüfus karşısında ekilen tarım alanlarındaki düşüş bugün yaşanan pek çok temel besin eserinde dışa bağımlılığı ve yanlış tarım siyasetlerinin sonuçlarını ortaya koymaktadır.

Ülke nüfusu artarken, tarım alanlarının azalması sonucunda kişi başına düşen tarım alanı süratle azalmıştır. 2001 yılında kişi başına 0,40 hektar tarım alanı düşerken 2023 yılı sonunda 0,28 hektar tarım alanına kadar düşmüştür.

Yukarıdaki tabloya göre Türkiye’de tarım alanları 2001-2023 döneminde %8,3 küçülmüştür. Tahıllar ve diğer bitkisel eserler ekilen alandaki küçülme tarım alanlarındaki küçülmenin de üzerindedir. 2001 yılında 26.350.000 Hektar olan çayır ve mera hariç tarım alanı 2023 yılında 23.971.000 hektara düşmüştür. Tarım alanındaki düşüş %9,02 olmuştur.

Nüfusun %30,13 yükseldiği bir periyotta tarım alanlarının %9,02 azalması besin arz güvenliği açısından üzerinde çok önemli durulması gereken çok çok önemli bir konudur.

TARIM KANUNU TARIM TAKVİYESİ MİLLİ GELİRİN YÜZDE BİRİNDEN AZ OLAMAZ DİYOR AMA NEREDEYSE ÜÇTE BİRİ BİLE VERİLMİYOR

Tarım Kanunu Tarım Dayanağı Milli Gelirin Yüzde Birinden Az Olamaz Diyor, Ama Neredeyse Üçte Biri Bile Verilmiyor.

25.4.2006 tarih ve 26149 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5488 sayılı Tarım Kanununun “Tarımsal takviyelerin finansmanı” başlıklı unsuru tarım dayanağı için bütçeden ayrılacak ziraî destek ölçüsünün gayrisafi milli hasılanın yüzde birinden az olamayacağı amir kararını içeriyor. Unsura aşağıda motamot yer veriyorum:

“Tarımsal desteklemelerin finansmanı

MADDE 21 – Ziraî destekleme programlarının finansmanı, bütçe kaynaklarından ve dış kaynaklardan sağlanır. Bütçeden ayrılacak kaynak, gayrisafi ulusal hasılanın yüzde birinden az olamaz.”

Peki, iktidar Tarım Kanununun tarım dayanakları milli gelirin %1’inden az olamaz kararını yıllardır nasıl uyguluyor. Kelama hacet yok. Bilgiler konuşuyor.

Artan maliyetlere karşın çiftçiye sağlanması gereken takviyelerin, mevzuatta öngörülen milli gelirin %1’lik meblağının çok altında kalması çiftçinin tarlasını, eserini ve ekmeğini her geçen gün azaltmaktadır. 2024 yılında Tarım Kanununda verilmesi mecburî olan ziraî destek fiyatının lakin beşte biri kadar destek verilmiştir.

EKSİK ÖDENEN ZİRAÎ DESTEK NEDENİYLE ÇİFTÇİ DEVLETTEN 3.5 MİLYON TRİLYON LİRA ALACAKLI

Tarım Kanunu, tarıma bütçeden yapılacak dayanağın milli gelirin %1’inden aza olamayacağını emrediyor. Buna karşılık, iktidar Tarım Kanununun yürürlüğe girdiği 2006 yılından bugüne hiçbir yılda çiftçiye kanunla verilmesi mecburî kılınan fiyatta takviyesi vermedi. İşin berbatı, tarım ve hayvancılık alanında artan dışa bağımlılık ortamında ziraî dayanakların GSYH’ya oranı artmak bir yana her geçen yıl daha da düşürüldü.

Yukarıdaki tabloya göre 2006-2024 döneminde eksik ödenen dayanakların ilgili yıllar ortalama dolar kuru ile karşılığı 93,7 milyar dolardır. Bugünkü dolar kuruyla (38 TL) bu meblağı TL’ye çevirdiğimizde, Çiftçinin 2006 yılından bugüne eksik ödenen ziraî destek fiyatı 3 trilyon 559 milyar TL’ye ulaşmaktadır.

Bu eksik meblağın bir kısmının, çiftçinin zor günler yaşadığı bu devirde ve hatta besin enflasyonun genel enflasyondan daha yüksek olduğu bir yerde çiftçiye verilmesi gerektiğini düşünüyoruz.

FAİZE VAR AMA TARIMA, HAYVANCILIĞA YOK

Mevcut ekonomi idaresinin problemlere ve tahlillere bakış açısı biraz farklı. Besin arz güvenliğinin söylediği söz edilen olduğu, besin enflasyonunun genel enflasyonun üzerinde olduğu bir ortamda desteklenmesi gereken tarım gereğince desteklenmez iken faiz harcamaları sürat kesmeden devam ediyor.

Örneğin 2024 yılında bütçeden faiz için yapılan ödeme toplamı; 1 trilyon 270 milyar lira iken aynı bütçeden yapılan ziraî destek ödemelerinin toplamı yalnızca 91,5 milyar liradır. Faiz ödemelerinin ziraî destek ödemelerinin 13,9 katı olduğu bir durumda, çiftçinin toprağa küsememesini beklemek, üretmesini istemek, et-süt-yumurta fiyatlarının ucuzlamasını beklemek pek de mümkün değildir.