Osmanlı arşivinden Santorini zelzelesi çıktı: Korkulan olursa tehlike büyük

Yunanistan’ın Santorini Adası’nda devam eden sismik hareketlilik ve volkanik aktiviteler, 100 yıl öncesine uzanan tarihi kayıtlarla dikkat çekiyor. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Jeoloji Mühendisliği Kısmı araştırmacılarından Mostafavi Maresht, Osmanlı periyoduna ait ilk jeoloji kitabı olarak bilinen “İlm-i Tabakatü’l Arz” isimli yapıtta Santorini’deki zelzelelerin benzerlerinin yıllar önce de kaydedildiğini ortaya çıkardı.

KORKUTAN “TARİH TEKERRÜR EDER” UYARISI

Santorini’de 26 Ocak’tan bu yana devam eden sismik hareketlilik, bilim insanlarının yakın takibinde. Sarsıntı fırtınası olarak nitelendirilen bu süreçte, bölgede 18 bin 400’den fazla sarsıntı kaydedildi. Bunlardan 1300’ü, 3 ila 5,3 büyüklüğünde gerçekleşti.

Maresht, Santorini ile Kolumbo denizaltı volkanını kapsayan 30 kilometre uzunluğunda ve 20 kilometre genişliğinde bir bölgede ağır sismik hareketlilik gözlemlendiğini ifade ederek, “Tarih tekerrür eder” tabirinin sırf tarihi olaylar için değil, jeolojik süreçler için de geçerli olduğunu belirtti.

“DENİZ YÜZEYİNDE KRİSTALLEŞİP YENİ ADALAR OLUŞTURUR”

Maresht’in incelemelerine göre, İlm-i Tabakatü’l Arz isimli Osmanlı jeoloji kitabında Santorini Adaları’nın denizaltı volkanları olduğu açıkça belirtiliyor. Kitabın 83. sayfasında, bu bölgedeki volkanik hareketlerin nasıl oluştuğu şöyle anlatılıyor:

“Santorini Adaları, denizaltı volkanlarıdır. Bu yanardağ aynı vakitte bir denizaltı yanardağıdır. Denizaltında patlama yaşanır. Erimiş lavlar ilk olarak deniz altında oluşur, lavlar deniz yüzeyine çıktığında kristalleşerek sertleşir ve yeni adalar meydana getirir.”

Kitabın 80. sayfasında, Akdeniz havzasındaki en büyük volkanların Vezüv, Etna, Stromboli ve Santorini olduğu ifade ediliyor. Ayrıyeten, 1886 yılında Etna’da yaşanan büyük bir patlamanın, lavların kilometrelerce uzağa ulaşmasına neden olduğu kaydedilmiş.

GÜNÜMÜZDE YAŞANANLARLA BENZERLİK GÖSTERİYOR

Osmanlı kayıtlarında yer alan bilgiler sırf Santorini ile sınırlı değil. Kitapta, şimdiki ismi Nisiros olan İncirli Adası’nda yaşanan volkanik patlamadan da bahsediliyor. Bu ada, tıpkı Santorini benzeri volkanik yay üzerinde bulunuyor. Maresht, bu kayıtların günümüzde Santorini’de yaşanan olaylarla birebir örtüştüğünü ifade ederek, jeolojik döngülerin tekrar edebileceğine işaret etti.

2011 yılında da Santorini’de benzer bir hareketlilik yaşanmış, fakat süreç zamanla durulmuştu. Lakin şu anki sismik dalgalanmaların, gelecekte bölgedeki volkanik aktivitenin artabileceğine dair güçlü işaretler verdiği düşünülüyor.

GELECEK SENARYOLARI KORKUTTU

Santorini Adası’nda devam eden yer hareketleri, bilim insanlarının gelecekte mümkün bir volkanik patlama ihtimalini değerlendirmesine neden oluyor. Osmanlı kayıtlarında yer alan tarihi bilgilerin günümüz olaylarıyla örtüşmesi, geçmişte yaşanan olayların çağdaş jeolojik kestirimlerde nasıl çok önemli bir kaynak olabileceğini gösterdi.