Mehmet Uçum’dan ‘erken seçim’ yorumu: Olağan seçim günüyle aynı tarihte olabilir mi?

Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Mehmet Uçum, “Pazar yazısı” başlıklı bir yazı kaleme aldı. 

Uçum yazısında, olağan seçim günü ve erken seçim kararının alınmasına ilişkin senaryoları değerlendirdi.

Uçum’un paylaşımı şöyle: 

Geçen hafta Cumhurbaşkanı seçiminde istisnai adaylığı ele almıştık. 
Elbette gündemde bir ‘erken seçim’ ya da ‘seçimlerin yenilenmesi’ konusu yok. 
Sayın Bahçeli’nin bir süre önce Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bir kere daha aday olmasına vurgu yapması ve Sayın Özel’in zamanlama  hariç prensip olarak bunu kabul etmesi üzerine kamuoyunda bu mevzu tartışıldı. 
Bazıları ise güya Cumhurbaşkanı Erdoğan’a  imtiyaz isteniyormuş benzeri temelsiz bir iddia ileri sürdü. 
Biz de hususun imtiyazla ilgili olmadığını, istisnai adaylık olduğunu, Anayasa gereği ve aynı durumdaki her Cumhurbaşkanı için geçerli olacağını açıkladık ve somut durum için 2027’nin ikinci yarısını örnek olarak verdik. 
Bu örneğin seçim tarihi belirlemekle ilgisi yoktur. Bunu yanlış anlayıp gerçeğe aykırı tenkit yapanların mevzunun tamamen anayasal norm olan istisnai adaylık ve onun uygulama asıllarına ilişkin olduğunu fark etmeleri gerekir. 
Seçimlerin ne zaman yenileneceğine TBMM karar verir. Bu kararı verme iradesi TBMM’de oluşursa, o zaman pozitif hukuk açısından hangi meselelerin tartışılabileceğini evvelce hukuk gündemine getirmek yararlı olur.

SEÇİM GÜNÜYLE AYNI TARİHTE ERKEN SEÇİM KARARI VERİLEBİLİR Mİ?

Seçimlerin yenilenmesi kararının en son alınabileceği tarihe ilişkin türel boşluk var mıdır?
Anayasanın 116. hususu seçimlerin yenilenmesini düzenlemiş ama bu kararın olağan seçim gününden ne kadar önce alınabileceği ya da en geç ne vakte kadar alınabileceği şeklinde bir karara yer vermemiştir. Bu hususta seçim kanunlarında da bir karar yoktur. Buna göre aşağıdaki sorular gündeme gelebilir.
1-Olağan seçim günüyle aynı tarihte olacak şekilde seçimlerin yenilenmesine karar verilebilir mi?
2-Olağan seçim gününe ilişkin seçim takvimi başladıktan sonra seçimlerin yenilenmesine karar verilebilir mi?
3-Olağan seçim gününden sonraki bir pazar günü yapılacak şekilde seçimlerin yenilenmesine karar verilebilir mi?
4-Seçimlerin yenilenmesi kararıyla TBMM’nin ve Cumhurbaşkanının 5 yıllık görev müddeti kısa süre olsa bile ( azami 67 gün olabilir) uzatılabilir mi?
5-Seçimlerin yenilenmesi kararı olağan seçim gününden bir gün önce alınabilir mi?
Tüm bu sorulara TBMM ve Cumhurbaşkanının görev mühletinin 5 yıl olduğuna ilişkin anayasal karar ile olağan seçim gününe ilişkin takvimin seçim günü esas alınarak en az altmış gün öncesinden başladığına ilişkin kurala göre yanıt verilmelidir.
Anayasal sisteme ve normlara göre yorum yapıldığında şu sonuçlara ulaşmak mümkündür:
1-Seçimlerin yenilenmesi yoluyla kısa sureli de olsa TBMM ve Cumhurbaşkanının görev mühleti uzatılamaz. Emredici bir Anayasa kararı TBMM’nin ya da Cumhurbaşkanının kararıyla fiilen değiştirilemez. 
Fakat seçimlerin yenilenmesine ilişkin Anayasa madde 116’da yenileme kararından sonra mevcut TBMM ve Cumhurbaşkanının misyonlarının yenileri seçilenceye kadar devam edeceği kararı karşısında uzatmanın anayasa gereği olduğu da savunulabilir.
2-Olağan seçim gününe ilişkin seçim takvimi başladıktan sonra seçimlerin yenilenmesi kararı verilemez.
3-Asıl olarak sistemin öngördüğü, seçimlerin yenileneceği tarihin olağan seçim gününden önce olmasıdır. En az bir hafta önce olması gerekliliği karşısında seçimlerin yenilenmesi kararı en geç olağan seçimden evvelki 68inci gün verilebilir. 
4-Ancak toplumsal, siyasi ve/veya hukuksal bir fayda varsa olağan seçim günüyle aynı tarihte olacak şekilde seçimlerin yenilenmesine karar verilebilir (Örneğin misyondaki Cumhurbaşkanına istisnai adaylık yolu açmak için Meclisin seçimlerin yenilenmesine karar vermesi). Bu durumda da yani olağan seçim gününde yapılacak şekilde seçimlerin yenilenmesi kararı en geç olağan seçimden evvelki 61inci gün verilebilir. 

“HÜKÜM KOYMAK İSABETLİ OLABİLİR”

Tüm bu tartışmalara sebebiyet vermemek için;
Cumhurbaşkanı ve Milletvekili Seçim Kanunları’na seçimlerin yenilenmesi kararının en son ne zaman alınabileceği tarihe ilişkin karar koymak isabetli olabilir. 
Ya da Yüksek Seçim Kurulu’nun mevcut normlara göre belirtilen sorulara yanıt olabilecek prensip kararları alması gerekir.