Yalnızca A, B, O’dan ibaret değil! Kan kümelerindeki gizem: 47 farklı sistem

1900’lerde Dr. Karl Landsteiner’in keşfettiği ABO kan grubu sistemi, kan nakillerini inançlı hale getirerek milyonlarca hayat kurtardı. Fakat kan grupları yalnızca A, B ve O ile sınırlı değil. Bilim insanları, 47 farklı kan grubu sistemi ve 350’den fazla antijen içeren çok daha karmaşık bir yapı olduğunu ortaya koydu.

KAN GRUPLARININ TEMELİ ANTİJENLER

Kan gruplarının varlığı, kırmızı kan hücrelerinin yüzeyinde bulunan proteinler ve şekerlerden, yani antijenlerden kaynaklanıyor. ABO kan grubu sistemi, bu antijenlerden yalnızca ikisini (A ve B) baz alarak kanı sınıflandırıyor. Buna ek olarak, Rh faktörü (pozitif ya da negatif) kanın sekiz ana gruba ayrılmasını sağlıyor.

Kırmızı kan hücrelerinin yüzeyinde bulunan antijenler, kan kümelerini belirleyen temel ögelerdir. A, B ve Rh faktörü, bu antijenlerin en bilinenleri olmakla birlikte, bu alandaki bilimsel çalışmalar yüzeyde bulunan diğer protein ve şeker tiplerini de ortaya çıkarmaya devam ediyor. Dr. Emily Coberly’nin belirttiği gibi, bugüne kadar kırmızı kan hücrelerinde en az 350 farklı antijen tanımlandı ve bu sayı giderek artıyor. Bir hücre, bu antijenlerden yalnızca birini farklı bir şekilde üretse bile, bu yeni bir kan grubu olarak kabul edilebiliyor. Bu durum, teorik olarak kırmızı kan hücrelerindeki antijen kombinasyonları kadar çok sayıda kan grubu olabileceği manasına geliyor.

47 KAN GRUBU SİSTEMİ BULUNUYOR

2024 itibarıyla, Uluslararası Kan Transfüzyon Derneği (ISBT) tarafından tanınan 47 farklı kan grubu sistemi bulunuyor. Bu sistemler, Bombay fenotipi benzeri ender durumları içeriyor. Bombay fenotipine sahip şahıslar, hücrelerinde H antijenini ifade etmiyor ve bu nedenle ABO sistemine uygun kan nakli yapılamıyor.

NADİR KAN GRUPLARI VE ÖRNEKLERİ

Bazı ender kan grupları şunlardır:

McLeod Fenotipi:
Bu az kan grubunda, kırmızı kan hücreleri Kx ismi verilen bir proteini ifade etmez. McLeod fenotipi, genetik bir durum olup, McLeod sendromu olarak bilinen bir nörolojik bozuklukla alakalıdır.

Kidd-Null Fenotipi:
Bu kümede, kırmızı kan hücreleri Kidd protein kümesini üretmez. Bu durum, kan nakli ihtiyaçlarını daha karmaşık hale getirebilir.

Bombay Fenotipi:
Hücrelerin yüzeyinde H antijeninin bulunmamasıyla karakterize edilir. Bu durum, bireylerin ABO sistemine göre kan nakli yapılmasını maniler ve yalnızca aynı fenotipe sahip bir donörden kan alabilmelerini gerektirir.

NADİR KAN GRUPLARININ ÖNEMİ

Nadir kan grupları, genetik geçmişe ve coğrafyaya bağlı olarak değişiklik gösterebiliyor. Örneğin, McLeod fenotipi, kırmızı kan hücrelerinde Kx proteinini ifade etmeyen bireylerde görülüyor ve sinirsel bozukluklarla ilişkilendiriliyor. Ayrıyeten, orak hücre hastalığı benzeri durumlar, makul genetik kökenlerden gelen şahısları etkileyerek özel kan ihtiyaçlarını artırıyor.

KAN NAKLİNDE ZORLUKLAR

Kan naklinde, yalnızca ABO ve Rh ahengi kâfi olmayabiliyor. Bilhassa kronik hastalıklarla mücadele eden hastalarda bağışıklık sistemi, kanın diğer antijenlerine hassaslık geliştiriyor. Bu, bağışıklık sisteminin donör kanını reddetmesine ve ölümcül komplikasyonlara yol açabiliyor. Buna benzer durumlarda, hastalara genetik olarak uyumlu donör kanı sağlanması gerekiyor.

KAN BAĞIŞININ ÖNEMİ

Dr. Emily Coberly, kan bağışının bu karmaşıklıklar nedeniyle hayati olduğunu vurguluyor. Farklı etnik kökenlerden gelen bağışçılar, az kan kümelerine sahip hastalar için daha iyi bir ahenk sağlayabilir. “Kan bağışının çeşitli kaynaklardan olması, tüm hastaların ihtiyaç duyduğu kanı bulabilmesini sağlar” diyor.

Bilim insanları, bu sıkıntıları aşmak için kozmik donör kanı üretme amacında. Laboratuvar ortamında kırmızı kan hücresi üretimi yahut mevcut kanın antijenlerden arındırılması benzeri sistemler üzerinde çalışılıyor.