Van sarsıntısının üzerinden 13 yıl geçti ama… ‘8 bin bina yıkılma riski taşıyor’

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (Van YYÜ) Afet Yönetimi ve Zelzele Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Azad Sağlam Selçuk, Van’daki yapı stokuna ilişkin, “Deprem sonrası bir yıl içinde birtakım orta hasarlı binalarda güçlendirme çalışmasının yapılıp yapılmadığıyla ilgili herhangi bir bilgi yok. Bu durumda ağır ve orta hasarlı olmak üzere yaklaşık 8 bin bina, meydana gelecek 6 ve üstü sarsıntıda büyük risk taşıyor.” dedi. 

604 KİŞİ HAYATINI YİTİRMİŞTİ

Kentte 23 Ekim 2011’de meydana gelen ve 604 kişinin hayatını yitirdiği 7,2 büyüklüğündeki sarsıntının üzerinden 13 yıl geçti. 

Merkez üssü Tuşba ilçesine bağlı Tabanlı Mahallesi olan zelzelede 604 kişi hayatını yitirdi, çok sayıda bina yıkıldı. 
Yapılan incelemelerde binlerce konut, iş yeri ile ahırın ağır ve orta hasarlı olduğu tespit edilen kentte, 17 bin 489 ev depremzedelere teslim edildi.  Kırsal mahallelerde de 8 bin 532 ferdî konut tamamlanarak hak sahiplerinin hizmetine sunuldu. 

TOKİ tarafından yaptırılan konutlar, kentte en inançlı toplu hayat alanları haline geldi. Şu ana kadar Kentsel Dönüşüm Projesi kapsamında 1800 binanın dönüşümünün yapıldığı ilde, yapı stokunun belirlenmesine yönelik çalışma yapılması planlanıyor. 

“YAPI STOKU ORTAYA ÇIKARILMALI”

Prof. Dr. Selçuk şu sözleri kullandı: 

-“Bu 13 yılda neler yaptık?” diye herkesin kendini sorgulaması gerektiğini belirten Selçuk, “Toplum olarak hep şunu yapıyoruz; sarsıntı oluyor, 2-3 ay konuşuyoruz, akabinde her şey unutuluyor. Van’da yaşanan zelzelenin üzerinden yıllar geçmesine karşın kentin yapı stokuyla ilgili bir şey bilmiyoruz. Kentte yaklaşık 200 bin bina var. Bu binaların yapısı hakkında tam bir bilgimiz yok. Van için acil yapılması gerekenlerin başında yapı stokunun ortaya çıkarılması geliyor.

“YAPILARIN YÜZDE 80’İNDEN FAZLASI RUHSATSIZ”

Van’da 6 ve üzeri büyüklükteki bir sarsıntının birçok yerde yıkıma neden olabileceğine dikkati çeken Selçuk, yapı stokunun bir an önce çıkarılıp buna uygun önlemlerin alınması gerektiğini vurguladı.  Yapıların sarsıntıya uygun hale getirilmesinin çok önemli olduğunu ifade eden Selçuk, şunları kaydetti: 

-Kırsal bölgeler de dahil olmak üzere kentteki yapıların yüzde 80’inden fazlası ruhsatsız. Bunlara ait bilgileri bilmiyorsunuz. Mesela kimileri orta hasarlı ama kendi çaplarında güçlendirmeleri yapılmış. Ruhsatsız oldukları için yapı kontrol firmaları buralara girmiyor. 

“6 BÜYÜKLÜĞÜNDEKİ SARSINTILAR RİSK”

-Van’ın hem kuzeyi hem de güneyi zelzele potansiyeli yüksek faylarla çevrili. 6 büyüklüğündeki sarsıntılar burası için risk durumunda. Zelzeleleri afete dönüşüp dönüştürmemek bizim elimizde. 

-Taşın altına elimizi koymamız lazım. Binaların sarsıntı yönetmeliğine uygun yapılıp yapılmadığını, ne kadar inançlı olduğunu sorgulamamız lazım. Japonya’da zelzele olunca insanlar binanın içine kaçıyor, biz binalardan kaçıyoruz zira binalarımıza güvenmiyoruz. Yapı stokumuzu emniyetli hale getirirsek zelzele hiçbir zaman bizi korkutmayacak.

Selçuk, afet sonrası devletin yaraları sarmak için çok büyük paralar harcadığını, vatandaşların imkanlarını seferber ettiğini dile getirerek, aynı hassaslığın afetlerden önce de gösterilmesi gerektiğini anlattı. 

“8 BİN BİNA BÜYÜK RİSK TAŞIYOR”

Van’da hala ağır hasarlı binaların olduğuna işaret eden Selçuk, sözlerini şöyle sürdürdü: 
 
-Ağır hasarlıları yıkabilirdik, orta hasarlı binaların denetimini yapabilirdik. Zelzele sonrası bir yıl içinde kimi orta hasarlı binalarda güçlendirme çalışmasının yapılıp yapılmadığıyla ilgili herhangi bir data yok. Bu durumda ağır ve orta hasarlı olmak üzere yaklaşık 8 bin bina, meydana gelecek 6 ve üstü zelzelede büyük risk taşıyor. Yaklaşık 8 bin binanın içinde ağır ve orta hasarlılar var. Bununla ilgili bir proje hazırlanması planlanıyor. 

-Proje desteklenirse kentin yapı stoku ortaya çıkarılacak. 2011 öncesi ve sonrası yapılan binaların ayrımı yapılmalı. Akabinde mahalle mahalle binaların öz nitelik denilen bilgilerinin sisteme girilmesi gerekiyor.” 

“BÖLGENİN ZELZELE RİSKİNİ ORTAYA ÇIKARACAĞIZ”

Selçuk, Maden Tetkik ve Arama, AFAD ve Belediyeler Birliği işbirliğinde hazırlanan ve TÜBİTAK’tan 8,5 milyon lira destek almaya hak kazanan “Türkiye Canlı Faylarının Paleosismolojik Özelliklerinin Belirlenmesi: Yüksekova-Şemdinli Fay Zonu, Başkale, Erciş ve Tutak Fayı Projesi” kapsamında başlattıkları çalışmaların sürdüğünü söyledi. 

Proje kapsamında Van’ın Başkale ilçesi ile Hakkari’deki Yüksekova ve Şemdinli fay hattı üzerinde hafriyat çalışmalarını tamamladıklarını bildiren Selçuk, “Fayların tarihî bilgilerini, zelzele tekrarlama aralığını bulmayı amaçlıyoruz. Böylece bölgenin sarsıntı riskini ortaya çıkaracağız. Erciş ve Tutak fayları üzerindeki çalışmalarımız devam edecek. Diğer bölgelerde tamamladığımız çalışmaların sonuçları da yakında kamuoyuyla paylaşılacak.” tabirlerini kullandı.