Prof. Dr. Serap Şimşek Yavuz’dan maymun çiçeği ile ilgili çok önemli ihtarlar

Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) 2022’den sonra ikinci sefer ‘küresel acil durum’ ilan ettiği ve halk arasında maymun çiçeği olarak bilinen ‘Mpox’ virüsü salgınıyla ilgili tüm dünya alarma geçti. 

Sağlık Bakanlığı, Türkiye’de henüz vaka görülmediğine yönelik açıklamada bulunurken, Türk Klinik Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları Derneği (KLİMİK) Başkanı Prof. Dr. Serap Şimşek Yavuz, çiçek aşısının da müdafaa sağladığı Mpox virüsüne karşı Türkiye’ye de yeniden aşı getirilmesi gerektiğini vurguladı. Çiçek aşısı, hastalığın kalıcı olarak sona ermesinden sonra 1980’li yıllardan beri ülkemizde kullanılmıyor. 

Prof. Dr. Yavuz, “2024 yılı içinde Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde 15 bin vaka bildirildi. 500 kadar da vefat var. 2022’de, dünyaya ilk yayılan salgında, vefat oranı yüzde 1’in altındaydı. Burada yüzde 5’lik bir vefat oranından söz ediliyor. Aşısı var, evvelce, çiçek hastalığı için kullandığımız bir aşı. Türkiye’de şu an aşı olmadığı için, aşının sağlanması gerekiyor” dedi. 

Hastalığın yayıldığı Afrika’nın Kongo bölgesinden seyahat edenlere de dikkat çeken Prof. Dr. Yavuz, “Afrika’da bütün bir kıta olarak değil, şu an esas olarak Kongo’da bu hastalık fazlaca görülüyor. O bölgeyle teması olan kim olursa olsun, uygun semptomlarla gelmişse, o hastada düşünmek lazım” sözlerini kullandı.

İLK GLOBAL ACİL DURUM İLANI 2022’DE YAPILMIŞTI

Şu anda çoğunlukla Afrika kıtasında tesirli olan ve deri lezyonlarıyla kendini gösteren Mpox virüsünün yakın temas yoluyla bulaştığını kaydeden Prof. Dr. Serap Şimşek Yavuz, risk grupları açısından; 1980 öncesinde doğanlar ve ‘Çiçek aşısı’ olmuş olanların mümkün hastalığa karşı daha güçlü olduğunu belirtti. 

Prof. Dr. Yavuz,  “Afrika’dan gelen herkese değil, sadece hastalığın yayıldığı bölgeden gelenler ve semptom taşıyanlara yönelik takibin hassasiyetle yapılması gerekiyor” dedi. 

Prof. Dr. Yavuz, hastalığın isminin da maymun çiçeği değil Mpox olarak anılması gerektiğine dikkat çekerek sözlerini şöyle sürdürdü: 

* “Öncelikle hastalığın ismi artık ‘Maymun Çiçeği’ değil ‘Mpox’ hastalığı diye geçiyor. Zira hastalık isimlerinde hayvan ve bölge ismi kullanmak birtakım ayrımcılıklara neden olabiliyor. Mpox hastalığı dediğimiz aslında dünyanın gündemine 2022 yılında girmişti. 1950’den beri bilinen bir virüs. Evvelce çiçek hastalığı diye bilinen hastalığın etkenine benzer bir virüs tarafından hayvanlardan beşere geçen, maymun ya da kemirgenlerden bulaşabiliyordu. 

* Afrika’da 2022 yılına kadar yılda yaklaşık 100 vaka benzeri bir bildirim yapılıyordu. Fakat 2022 yılında Afrika ile teması olmayan insanlarda da,  bütün dünyada Amerika’da İngiltere’de Türkiye’de Güney Amerika’da her yerde Mpox olguları görülmeye başladı. Bu salgında acil durum ilan edildi. Zira birden fazla ülkede çok yaygın bir şekilde ilk defa Afrika’nın dışına çıkmış oldu virüs.” 

VİRÜSÜN YENİ TİPİ DAHA SÜRATLİ YAYILIYOR, VEFAT ORANI YÜKSELDİ

O periyotta belli risk kümelerinde hastalığın epey yayıldığını belirten Prof. Dr. Yavuz, sözlerine şöyle devam etti:

* “Türkiye’de de o sırada olaylar görüldü. Fakat riskli kümelerin takibi, bunların aşılanması benzeri sistemlerle 2022’de Afrika dışına çıktıktan sonra ortaya çıkan bu salgın denetim altına alındı. O periyotta dolaşan suş, daha hafif hastalıkla seyrediyordu. Çoklukla deride yahut bulaştığı bölgede döküntülerle, hafif bir ateşli hastalık şeklinde seyrediyordu. Çok da mevt olmadı, vefat oranı yüzde 1’in altında kaldı 2022’deki salgında. Akabinde, denetim altına alınınca salgın sonlandırıldı. 

* Fakat Afrika’da, Kongo’da, Orta Afrika’da, 2023’ün ortalarından beri yeniden ve öteki bir virüs tipi yani mevt oranı biraz daha yüksek olan bir virüsle yeni bir salgın başladı. Bu Mpox salgını 2022’deki salgından farklı olarak biraz daha süratli yayıldı Afrika bölgesinde. Bilhassa Kongo’da çok süratli yayılarak, çevre ülkelere de sıçradı. Yalnızca 2024 yılı içinde 15 bin vaka Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde var ve 500 kadar da mevt var. 2022’deki dünyaya ilk yayılan salgında mevt oranı yüzde 1’in altındaydı. Burada yüzde 5’lik bir vefat oranından söz ediliyor.”

“2022’DE TÜRKİYE’DEN BİLDİRİLEN 12 VAKA OLDUĞU SÖYLENİYOR”

Kongo’da başlayan ve şu an global acil durum ilan edilen bu salgının bir diğer özelliğinin de heteroseksüel cinsel ilgiyle bulaşabilme özelliği olduğunu kaydeden Prof. Dr. Yavuz, “Afrika dışındaki ülkelerde şimdi bu suşa bağlı yani Soy 1B dediğimiz suşa bağlı bir vaka tanımlanmış değil. Ama Kongo’nun komşu ülkelerine yayılabilmesi, diğer ülkelere de yayılabilme potansiyeli taşıdığı için ülkelerin gerekli tedbirleri alması, hazırlıklarını yapması açısından uyarılması hedefiyle, da bu acil durum ilanı yapılmış oldu. Türkiye’de 2022 salgınında Sağlık Bakanlığı’nın elinde bilgileri var, biz kesin sayısı bilmiyoruz açıklanmadı ama uluslararası topluluktan öğrendiğimiz kadarıyla Türkiye’den bildirilen 12 vaka olduğu söyleniyor 2022 salgınında” diye konuştu.

“PANDEMİ YOK, KAPANMA OLACAĞINI DÜŞÜNMÜYORUZ”

Prof. Dr. Yavuz, Sağlık Bakanı ile sabah görüşme yaptıklarını ve 2024’te Türkiye’de herhangi bir Mpox olgusu şimdi tespit edilmediğini aktardığını belirtti. Prof. Dr. Yavuz, konuşmasında şunları söyledi:

* “Şu anda Türkiye’de vaka yok; ama aslında global acil durum; halk sağlığı acil durumun ilan edilmesinin sebebi bulaşma şansı var, tedbirlerinizi alın demek. Bir pandemi durumu sözkonusu değil. Bir kapanma durumu sözkonusu değil ve sözkonusu olacağını da düşünmüyoruz. Zira bu virüsün bulaşması yakın temasla oluyor. Yani Covid’ te olduğu benzeri bu türlü teneffüs yoluyla çok fazla bulaşma olmuyor. Teneffüs yolundan bulaşması çok az oluyor. Bundan Ötürü yakın temasla bulaşma olduğu için o kadar büyük vaka sayılarına ulaşılacağı düşünülmüyor. Sonuçta belli kümelerde biraz da vefat oranı da yüksek olduğu için, ilk hadiseyi bulup yayılmasını engelleyecek şekilde sistem kurulması gerekiyor.”

YAKIN TEMAS VE HİJYENE VE ORTAK KULLANIM EŞYALARINA DİKKAT

Hastalığın bulaşma yolunun yakın temas olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Yavuz, sözlerini şöyle sürdürdü: 

* “Hasta kişinin mukozasıyla ya da cildindeki lezyonlarıyla yakın temas olduğu zaman bulaşır. Aslında çok kolay bulaşan bir virüs değil. Toplu taşımada risk yok değil ama çok ender. Bundan Ötürü bundan çok dert duymamıza gerek yok. Hasta bireyle, mukozasıyla, ağız içi mukozası olabilir, genital mukozası olabilir yahut derisindeki lezyonlarıyla, zira bu da su çiçeğinde olduğu benzeri döküntülü bir lezyon yahut bu lezyonlarla yakın temas olursa bulaşabiliyor. Tekrar bu hasta şahısların, bu lezyonlarının bulaştığı birtakım eşyalarla da bulaşma olabiliyor; yani yatak, çarşaf gibi.  Hasta şahısla aynı meskenlerinde yaşayan şahıslardan de bulaşma olabileceği söylenebiliyor.” 

“BÖLGEYLE TEMASI OLAN UYGUN SEMPTOMLARLA GELENLERDE MPOX DÜŞÜNMEK LAZIM”

Semptomu olmayan şahıslardan hastalığın bulaşma riskinin çok düşük olduğunu belirten Prof. Dr. Yavuz, “Covid’ te mesela hastalığı olmasa, semptomu olmasa bile bazen virüsü alıp semptom göstermeden bulaşma da olabiliyordu. Bu hastalıkta bu türlü bir risk çok düşük. Bundan Ötürü bizim bireyleri değil hastalık sürveyansını yapmamız lazım. Yani hasta olan bir kişi varsa bu hasta kişinin de riskli bölgeyle teması varsa, kim olursa olsun, bütün bir kıta olarak değil şu an Kongo’da esas olarak bu hastalık fazlaca görülüyor, o bölgeyle teması olan kim olursa olsun, uygun semptomlarla gelmişse o hastada Mpox düşünmek lazım. Hasta tespiti olduktan sonra korunma tedbiri olarak şu öneriliyor: Birincisi, hastayı izole etmek, ikincisi hasta şahısla teması olacak bireylerin ferdî esirgeyici materyalleri kullanması. Hastanın ve hastaya bakım verenlerin maske takması, hastanın izole tek odada kalması, hastayla korunmasız teması olan şahısların de saptanarak aşı olması öneriliyor şu anda” dedi. 

“YAYILMA POTANSİYELİNİN YÜKSEK OLDUĞU DÜŞÜNÜLÜYOR”

2022’deki virüsün hala görülmeye sürdüğünü belirten Prof. Dr. Yavuz, şu ihtarlarda bulundu: 

* “Yeni acil durumun ilan edilme nedeni olan yeni suş, yalnızca Kongo’da ama bunun da yayılma potansiyelinin yüksek olduğu düşünülüyor. Esasen, DSÖ bütün dünya için bir tehdit gördüğü zaman global halk sağlığı acil durumu ilan ediyor. Şu an an Türkiye açısından panik olacak bir durum olmayacağını söyleyebiliriz. Zati hiçbir salgında panik olmanın bir yararı olmuyor. Toplumu da düzenli bir şekilde durum hakkında bilgilendirmek paniği de engelliyor. Şu an Türkiye’de bir vaka yok bizler görmedik. Sağlık Bakanlığı da şimdi olmadığını söylüyor. 

* Bundan Ötürü potansiyel var, bu hastalığın yayılma potansiyeli olduğu için, tedbirlerimizi almak zorundayız. Teşhis prosedürlerini geliştirmek zorundayız. Bir evvelki 2022’deki salgınında Türkiye’de teşhis imkanları sağlanmıştı. O teşhis imkanlarının devam etmesi gerekiyor. Şüpheli ve riskli kümelerde uygun klinik tablo varsa kesinlikle örnek göndermemiz gerekiyor. Bunların temaslı takiplerinin yapılması gerekiyor. Risk gruplarının aşılanması gerekiyor.” 

“İLGİLİ İLAÇLARIN HAZIRLIKLARININ YAPILMASI GEREKİYOR”

Türkiye’de şu an çiçek aşısı olmadığı için, temin edilmesi gerektiğine dikkat çeken Prof. Dr. Yavuz, sözlerini şöyle noktaladı: 

* “Bunun bir tane aşısı var. Evvelden çiçek için kullandığımız bir aşı, buna karşı da tesirli, bu aşının sağlanması gerekiyor. Tekrar olur da, fazla hasta görmeye başlarsak,  ilgili ilaçların hazırlıklarının yapılması gerekiyor. Aşısı var bu bir çiçek aşısı aslında. Çiçek hastalığı biliyorsunuz 1980’de eradike edilmişti. Çiçek aşısı olanlar da, Mpox hastalığına karşı bir miktar korunuyorlar. Yani 1980’den önce doğmuş olanlar bilhassa. 

* Mpox için kullandığımız aşı da çiçek aşısı aslında. Riskli gruplar, mesela Afrika’da seks emekçileri riskli grup olarak tanımlandı. Riskli kümelerin aşılanmasının, hastalığın yayılması açısından azaltıcı tesiri var. Şeffaf bir şekilde her türlü bilginin paylaşılması, şayet ülkede vaka yakalanırsa bunların da paylaşılması paniği maniler. Bu, Covid benzeri olabilecek bir hastalık değil. Bundan Ötürü şu an panik yapmadan hazırlanma dönemi diyebiliriz Türkiye için.”