ABD tehdit etti, Türkiye’nin Rusya’ya ihracatı 20 ayın tabanını gördü

ABD’nin Türkiye ile Rusya arasındaki ticareti engellemeye dönük atakları sonuç vermeye başladı.

Şubat 2022’de Ukrayna savaşının başlamasıyla artan Türkiye ile Rusya arasındaki ticaret, ABD’nin bilhassa Aralık 2023’te Türk bankalarına dönük tehditlerini artırmasıyla bariz ölçüde geriledi.

TÜİK verilerine göre, Türkiye’nin Rusya’ya ihracatı 2024 yılı Ocak ayında bir evvelki yılın aynı ayına göre yüzde 39,5’lik düşüşle 628 milyon dolara geriledi.

Türkiye’nin Rusya’ya ihracatı, ocak ayında son 20 ayın en düşük düzeyini gördü. Ocak 2023’te Türkiye’nin Rusya’ya ihracatı 1 milyar 37 milyon dolar olmuştu.

Savaş öncesinde 2021 yılında toplam 5 milyar 774 milyon dolar olan Türkiye’nin Rusya’ya ihracatı, 2022 yılında 9 milyar 343 milyon dolara, 2023 yılında 10 milyar 909 milyon dolara yükselmişti.

Türkiye’nin Rusya’dan ithalatı da 2024 yılı Ocak ayında bir evvelki yılın aynı ayına göre yüzde 13,5 düşüşle 4 milyar 325 milyon dolara geriledi. Türkiye’nin Rusya’dan ithalatı, 2023’te enerji fiyatlarındaki düşüşün de tesiriyle bir evvelki yıla göre yüzde 22,5 düşüşle 45 milyar 598 milyon dolara gerilemişti.

Yaptırımlar nedeniyle bilhassa Avrupa Birliği ülkeleriyle ticareti keskin biçimde düşen Rusya, Afrika, Orta Doğu ve Asya ülkelerine yönelmiş, Türkiye de savaş sonrasında Rusya ile ticaretini artıran ülkeler arasında yer almıştı.

Rus ithalatçılar hem Türk ürünlerine yönelmiş hem de Batı menşeili ürünlerin ithalatı için Türkiye ara durak olarak seçilmişti.

ABD, Rusya’nın yaptırımlardan kaçmasına imkan sağlayan finansal kuruluşların cezalandırılması için 22 Aralık 2023’te bir kararname çıkarttı.

ABD Hazine Bakan Yardımcısı Wally Adeyemo, kararnamenin çıkarılmasının akabinde yaptığı açıklamada, Türkiye, Çin ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) benzeri ülkelerde faaliyet gösteren bankalara artık yaptırım uygulanabileceğini söylemişti.

ABD, şirketleri Rusya’ya uygulanan ABD yaptırımlarından kaçmamaları konusunda tekraren uyardı ve Moskova’nın bu tedbirleri aşmasına yardım etmekle suçladığı Türkiye, BAE ve Çin’deki firmaları hedef almıştı.

Adeyemo, evvelki gün yaptığı açıklamada, ABD’nin yabancı finans kuruluşlarına yaptırım uygulama tehdidinin Rusya ile Türkiye, BAE ve Kazakistan benzeri ülkeler arasındaki finansal akışı çok önemli ölçüde değiştirdiğini belirtmişti.

Adeyemo, “Benim görebildiğim datalarda, finansal akışta bariz bir fark tespit ettim. Bunlar muhtemelen kurumlar tarafından engelleniyor” demişti.

‘BANKALARIN AHENK DEPARTMANLARI CİDDİYE ALDI’

Adeyemo bankaların ahenk departmanlarının, ABD’nin ilk defa ikincil yaptırımlara başvuracağını ifade etmesi nedeniyle kararnameyi ciddiye aldıklarını söylemişti. İkincil yaptırımlar, hâlihazırda ABD’nin yaptırım uyguladığı taraflarla iş yapan yabancı şahıslar ve şirketleri kapsıyor.

Adeyemo, “(Kararnameden) kısa bir süre sonra, CEO’lardan başlayarak aşağı doğru olmak üzere dolara erişimimizi korumak için ne yapabiliriz diye sormak için bizden toplantı talep etmeye başladılar” demişti.

Adeyemo, “Bunlar kendilerine odaklanıldığını bilen ve doğru tarafta yer aldıklarından emin olmak isteyen büyük bankalardı. Zira onlar için günün sonunda Rusya ile bir miktar iş yapıyor olsalar bile bu ABD ile yaptıkları yahut dolarla yaptıkları işlerin yanında cılız kalıyor” demişti.

ABD, yabancı finans kuruluşlarına yönelik kararnameyi şu ana kadar uygulamadı.

ÖDEMELERDE SORUN YAŞANIYOR

Reuters’da geçen hafta yer alan ve mevzu ile ilgili bilgi sahibi olan yedi kaynağa dayandırılan bir haberde, ABD’nin Rusya ile çalışan finansal kuruluşlara yaptırım uygulama tehdidiyle Türkiye ve Rusya arasındaki ticaretin finansmanının aksadığı, hem Rusya’dan alınan petrol ödemelerinin hem de Rusya’ya giden pek çok ürünün ödemelerinin tahsilatında zorluklar yaşandığı ifade edilmişti.

Kaynaklar, kararnamenin bilhassa enerji dalını hedef almasa da Türkiye’nin Rus ham petrolü için ödemelerini ve Türkiye’nin Rusya’ya ihraç ettiği eserler için Rusya’nın ödemelerini karmaşık hâle getirdiğini söylemişlerdi.

ABD’li üst seviyedeki yetkililer Türkiye, BAE ve diğer ülkeleri ziyaret ederek, ABD’nin yaptırım uyguladığı kurumlarla iş yapmaları durumunda G7 ülkelerinin piyasalarına erişimlerini kaybedebilecekleri ikazında bulunmuşlardı.

Başkanlık kararnamesinde, sırf ABD’nin yaptırımlarına maruz kalan yahut Rusya’nın askeri sanayi üssü ile kontaklı olan şirketlerle şuurlu olarak çalışan şirketleri kapsayan bir eşik bulunmaması nedeniyle şirketler, yaptırım uygulanan şirketlerle farkında olmadan iş yapsalar dahi ABD’nin mali sisteminden çıkarılma riski ile karşı karşıya kaldılar.