Sibirya’nın patlayan kraterlerinin gizemi çözüldü

İlk kere 2012’de tespit edilen ve birden bire Sibirya’da ortaya çıkan kraterler uzun müddettir bilim insanlarının odağında. Araştrmalarıyla bilim dünyası bu kraterlerin gizemini çözmeye çalışsalar da şimdi net bir açıklama yapabilmiş değillerdi. Lakin Insider’ın haberinde nihayet bilim insanları bu tuhaf kraterlerin nasıl oluştuğunu bulmuş olabilirler.

Yaklaşık 49 metre derinliğinde ve 20 metre genişliğindeki kraterlerdeki patlamaların kimi raporlara göre 96 kilometre uzaklıktan bile duyulabileceği öne sürülüyor.

Şimdi bilim insanları patlamanın sebebi olarak yeraltı rezervlerinden sızan sıcak doğalgazın olabileceğini öne sürüyorlar.

Çalışmanın baş yazarı Norveç’teki Oslo Üniversitesi’nden Helge Hellevang yaptığı açıklamada, bölgenin geniş yer altı doğal gaz rezervleriyle tanındığını söyledi: “İklim değişikliği ya da atmosfer ısınması permafrostun diğer kısmını zayıflattığında, sırf Sibirya’da bu tip patlamalar görülebilir.”

Permafrost birçok organik maddeyi hapseder. Sıcaklıklar arttıkça erir ve bu süreç metan açığa çıkarır. Bundan Ötürü da bilim insanları permafrosttan sızan metanın kraterlerin patlama sebebi olarak öne sürmüştü.

Şu ana kadar kraterlerden sırf sekizi tespit edildi ve hepsi Kuzey Rusya’daki Batı Sibirya Yamal ve Gydan yarımadalarında görüldü. Buna karşılık patlayan göller, Kanada da dahil olmak üzere permafrostun bulunduğu çok çeşitli bölgelerde görülüyor.

Hellevang ve meslektaşları öbür bir düzeneğin daha rol oynadığını öne sürüyor: “Bir cins jeolojik faydan sızan sıcak doğal gaz, donmuş toprak katmanının altında birikiyor ve permafrostu aşağıdan ısıtıyor. Bu sıcak gaz bulutları, permafrostun alttan erimesine yardımcı olacak, bu da onu zayıflatacak ve çökme mümkünlüğünü artıracaktır. Bu patlama fakat permafrostun kırılacak kadar ince ve zayıf olması durumunda gerçekleşebilir.”

Bilim insanlarının yeni açıklaması doğrultusunda aslında bu kraterlerden daha fazla da oluşmuş olabilir fakat su ve toprağın boşlukları doldurmasıyla yok olmuş olabilirler.

Hellevang, “Burası çok uzak bir bölge, bundan ötürü gerçek sayıyı hakikaten bilmiyoruz. Yamal Yarımadası’nın uydu manzarasına bakarsanız, bu yuvarlak plaka gibi çöküntülerin binlercesi var. Bunların çoğu ya da tamamı termokarst olabilir, lakin potansiyel olarak daha önce oluşmuş kraterler de olabilirler” dedi.

Hipotez geçen ay yayınlandı, lakin şimdi bilimsel meslektaşların incelemesiyle doğrulanmadı.

İKLİM KRİZİ İÇİN TEHLİKELİ

Konuyu araştıran Hawaii Üniversitesi’nden Yer bilimci Lauren Schurmeier, bu fikrin haklı olduğunu fakat bu gaz rezervlerinin donmuş toprak altında oluştuğunu göstermek için daha fazla ispata ihtiyaç duyulacağını söyledi.

Doğal gaz güçlü bir sera gazı olan metanla dolu. Norveç Svalbard’daki Üniversitesi’nden Thomas Birchall, kraterlerin, ziyanlı kimyasalın birdenbire atmosfere salınabileceği devasa bacalar benzeri davrandığı manasına gelebileceğini söyledi.

Ancak Hellenvang ise “Eğer bu olay sadece bu çok sınırlı alanda mevcutsa, tesiri global ölçekte çok küçük olabilir. Yeraltı rezervlerinde büyük ölçüde metan depolanmış olsa da bunun ne kadarının dışarı çıkabileceği belli değil. Bence yapmamız gereken şey, öncelikle buna benzer sistemlerden doğal olarak ne kadar metanın sızdığını anlamak” dedi.