“Sosyal çürüme” telaffuzuyla gündem olan akademisyen Zeliha Burtek, SÖZCÜ TV’ye konuştu

Bir sokak röportajında konuşan ve “Türkiye’nin asıl sorununun iktisadi değil, sosyal çürüme” olduğunu söyleyen kişi sosyal medyada gündem olmuş herkes, bu kişinin kim olduğunu merak etmişti.

O kişinin daha sonra akademisyen Zeliha Burtek olduğu ortaya çıkmıştı. Zeliha Burtek, SÖZCÜ TV’de İpek Özbey’in konuğu oldu, kendisine yöneltilen soruları yanıtladı.

Önce sizi tanıyalım. 21 sene üniversitelerde hocalık yaptınız

Marmara Üniversitesi Hoş Sanatlar’da fotoğraf kısmında daima hocalık yaptım. Ortada Işık Ünivresitesi Hoş Sanatlar, Bilgi Üniversitesi, Yıldız Teknik Üniversitesi. Yıldız Teknik Üniversitesi benim çıkış noktam. Mimarım, 1987 girişliyim sonra orada doktora dersleri verdim. Şu anda dersleri bıraktım.

Neden o kadar izlendi görüntünüz. Hiç tahmin ediyor muydunuz?

Sıradan imajımın altından beklenmeyen bir cümle çıktı. Daha doğrusu o beklenmeyen cümle de herkesin bildiği bir cümle. Ama o herkesin bildiği cümleyi galiba herkesin anlayabileceği açık bir lisanla anlattım. Galiba herkeste aynı hisler var. Bu söylediği söz ben söylemeseydim kesinlikle bir söyleyen çıkacaktı. Demek ki bana denk geldi o metrobüs kalabalığı içinde ben de söyledim. Zeliha Burtek değil de öbür biri de bunu söyleyecekti. Zira ortam buydu.

Sosyal çürümeden kastınız nedir?

Çürüme aslında iyi bir kavram. Zira çürümede ölmek yok. Çürümede bir dönüşüm var, bileşenlerine ayrılma var. Bu iyi bir şey ama biz bunu beceremiyoruz şu anda. Bir toplumda farklı sesler olmak zorunda. Tek tiplilik olmaz. Bu farklı seslerin yan yana gelebilmesi, aslında çürümeyi dinamizme edecek. Dinamik hale getirecek. Ama şimdi bunun şartları ne veriliyor, ne de bu şartları hazırlayacak alt yapı oluşturuluyor. Bir reddiye var. Sosyal çürüme dönüşüm olduğu takdirde bir yandan iyi bir şey, bir yandan da reddiyenin aleti olmuş durumda.

Reddiyenin nedeni nedir? Neden bunu reddediyoruz ve sosyal çürümeyi bir dönüşüme kavuşturamıyoruz?

Çünkü burada en çok önemli şey bence hala kişiselliğini elde edememiş bir toplumuz. Her tek kendi çürümesini sorgularsa o zaman bu reddiyeye zati toplu olarak karşı çıkılacak ve o reddiyeye karşı çıkılışında bir üslubu olacak. Şu anda üslubumuz yok. Ne konuşmada, ne bağlantıda, ne alışverişte… Yani bu üslupsuzluk zati o çürümenin niteliğini de bozuyor. Sosyal çürüme dediğim benzeri aslında iyi bir şey bir taraftan. Bir şeye evrilebilecek. Bu topraklar çok bereketli topraklar. Fiziki olarak da manevi olarak da bereketli topraklar. Fiziki ve manevi bereketli topraklarda niçin bu kaos olsun. Hayır olmasın bence. Hep derslerimde söylediğim bir şey var, batının aklıyla buradaki manevi gönül gücünün birleşmesinden çok hoş bir şey çıkacak. Ama çoğu zaman da diyorum bu şuurlu olarak istenmiyor.

Neden şuurlu olarak bu istenmiyor? Aslında bir şeyler düzgünse, birileri istemiyorsa o bir şeylerin birilerine de yararı var demektir. O denli değil mi?

Tabi ki, her şey tesir ve tepki üzerine ilerliyor ama biz şimdi o tesir ve yansıyı hissedemeyecek kadar bir travmatik bir toplum olduk. Sosyal çürümeden sonra travmatik toplum sözünü de kullanabiliriz. Aslında travma da iyi bir söz. Zira çağdaş sanat travmalardan beslenir. Travmatik olana koşar çağdaş sanat. Sanatçı için o travmatik olan bir mevzudur. Ondan bir şey üretir ve görselliğe dönüşür ve birden seyir alanı oluşur. Ama biz travmatik olarak da biz bunu hala taşıyamıyoruz. Yani çürüme, travma benzeri insanların ilk duyduklarında hüzünlendiği, ilk duyduklarında tahminen de eleştirel lisanın içeriğini oluşturacak olan bu kavramları içselleştiremeyecek kadar ne olduğumuzu bilmeyecek durumdayız. Sorun bu. Ne olduğumuzu şimdi bilemeyecek kadar bir çıkmazdayız.

Birey olamıyoruz değil mi?

Maalesef. Çok değişik bir toplumdayız. Herkes kendi çürümesini sorunsallaştırırsa bu hoş ülke toparlanacak.

Ama bunun için bir ayna gerekiyor galiba?

Bence herkeste o ayna var. Hiç kimse birbirinden farklı değil. Yalnızca niyet önemli. Kullanmak istiyorlar mı, istemiyorlar mı? Vakti ve mekanı kurnaz bir süratle kullanmak. En büyük meselemiz bu. Emeği ve vakti bir araya getiremiyoruz. Sosyal çürümeyi kimisi geleneklerin çürümesi olarak algılıyor. Her kesim kendince çürümeyi değerlendiriyor. Ama ben bu toprakların değerli olduğunu düşünüyorum.

Sosyal medyada sizin görüntünüz çıktığı zaman söylediğiniz benzeri çürümeyi herkes farklı algılamıştı ve size hak vermişti. Bu aslında çürümenin aslında ne kadar yaygın olduğunu gösteren bir şey.

Bu taraf önemli olan taraf. Ama bu artık her bir teki aşan bir durum. Bunu yönlendirecek, buna biçim verecek olan tekler değil, o zaman burada söz buna taraf verecek olanlara düşüyor. Zira ben tek başıma taraf verme sorumluluğunu üstlenmek istemiyorum. Bunu yönlendirecek olanların, politikler tahminen diyebiliriz. Bu kadar değerli toprakları, bu kadar düşünen insanların olduğu, hala merhametin, vicdanın olduğu dünyada bu bitirilmemeli. Bu topraklara yazık edilmemeli.

Aslında bir yandan ne kadar ilgi gördüğünüz ve insanların duymak istediği şeyi söylediğiniz için bir şey daha ortaya çıktı. Herkesin kaygısı buymuş o denli değil mi?

Evet herkes değerli. Herkes bunları düşünebilir. Herkes düşünebildiği için bu kadar rahat ulaştığımı düşünüyorum zati. Kimse birbirinden farklı değil. Herkesin zaman ayırma biçimleri farklı, itina biçimleri farklı. Bir şeyin altını çizmek istiyorum. Mevt ömrün normali. Ama şimdi öldürme ömrün normali oldu. Bence bunun sorgulanması gerekiyor.

Sokak hayvanlarıyla ilgili birtakım çalışmalar yürütüldüğü biliniyor. Bilhassa sosyal medyada çok fazla öldürmek üzerine bir algı pompalanıyor. Sizce ne yapılmalı?

Bence bu hükümetin bu ülkeye en büyük kazanım bu canlıları koruyan bir yasa çıkartması. Kanunla her şey açık bir şekilde belirlenmiş. Bu maddeden önce biz sokak kültürü ve mahalle kültürünün içinden gördük bunu. Bu canlılar Bizans surlarından beri yaşıyor. 21. Yüzyıla gelmişiz, hala bizimle yaşıyorsa… metropole geçtik, hala daracık ara sokaklarda bizimle yaşayabiliyorsa demek ki burada bir keramet var. Bunlar bizim kültürümüzün bir kesimi. Bu kadar hoş kültürel bir pahaya niçin sahip çıkmayalım? Niçin düzgünleştirmek üzerine bir telaffuz geliştirmeyelim. Neden düzgünleştirici haberler, güzelleştirici eylemler sosyal medyada paylaşılmıyor? Algıyı nasıl inşa ederseniz insan o denli yoluna devam eder. Algıyı iyi inşa etmeliyiz. Bilhassa Kur’an da da yasak olan öldürmek… Hiçbir canlı öldürülmemeli, yani parayla öldürülmemeli. Bu beni en çok huzursuz eden ve kabullenemeyeceğim bir şey, parayla keyfi için bir canlının mekanına gidip o canlıyı o yerde öldürmek. Avcılık yasaklanmalı.