Emekli maaşının taban fiyata oranı son 20 yılın en düşüğünde…

Yaklaşık 15 milyon emeklinin gözü hükümetin açıklayacağı zam oranında. Resmi verilere göre 2023 yılı emekliler için son 20 yılın en zor vakti oldu.

Resmi verilere göre son 20 yılda emekliler için en berbat dönem 2023 yılı oldu. En düşük emekli maaşının taban fiyata oranı 2003 yılından bugüne hiç bu kadar düşmemişti.

2003 yılında en düşük 4a emekli maaşının taban fiyata oranı 1,47’ydi. Yani en düşük emekli maaşı taban fiyatın 1,5 katıydı. 2023 yılının ikinci yarısında ise bu oran 0,66’ye geriledi. Yani, en düşük emekli maaşı taban fiyatın üçte ikisi yapıyor.

Bazı emekliler için kök aylıklar epeyce geride olduğu için Hazine ve Maliye Bakanlığı (HMB) bunu 7 bin 500 liraya tamamlıyor. Artırımlar ise kök aylıklara geliyor.

Euronews’in haberine göre, hükümet HMB’nin tamamladığı bu miktarı arttırmazsa zam oranı yüzde 50 bile olsa milyonlarca emeklinin alacağı fiili zam bunun altında kalacak. Birtakım emeklilerin maaşı, mümkün yüksek artırıma karşın hiç artmayabilir ve bu bireyler 7 bin 500 TL almaya devam edebilir.

TÜİK’in açıkladığı resmi enflasyon kasım itibarıyla son beş ayda yüzde 34 oldu. Aralık enflasyonun açıklanmasıyla son altı aylık enflasyon ortaya çıkacak.

Emeklilerin gerçek maaşına “kök aylık” ismi veriliyor. Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) verilerine göre mesela 4a en düşük emekli kök maaşı 2023 yılının ikinci yarısında 7 bin 324 TL. 4b’de ise en düşük emekli kök aylığı iki gruba ayrılıyor. Bunlar 6 bin 558 lira ve 5 bin 163 TL. 4c’de en düşük emekli kök aylığı 9 bin 497 lira.

Hükümet son yıllarda en düşük emekli maaşı hayli düşük kaldığı için buna Hazine takviyesiyle ek yapıyor. Hala en düşük emekli maaşı ödemesi 7 bin 500 lira.

Zamlar ise kök aylıklar üzerinden yapılıyor. Yani yapılan zam 7 bin 500 lira üzerinden yapılmayacak.

KÖK AYLIKLARA YÜZDE 50 ZAM GELİRSE NE OLUR?

Peki, hükümet emeklilere yüzde 50 zam yaparsa en düşük emekli maaşı ne olur? Bunu hesaplamak için kök aylıklara bakmak gerekiyor.

Bu durumda 4a’da en düşük emekli maaşı 10 bin 986 lira oluyor. 4b’de ise ilk kümede 9 bin 837 liraya yükselirken ikinci kümede bu maaş miktarı 7 bin 744 lira oluyor. 4c maaşları ise 14 bin 245 lira oluyor.

Kaynak: Euronews

Bu durumda yüzde 50 zam yapılsa bile maaşlar gerçekte ne kadar artıyor? 4a’daki artış oranı yüzde 46,5. 4b’nin ilk grubunda artış oranı yüzde 31,2 iken diğer kümede yalnızca yüzde 3.3 oluyor. 4c’deki fiili artış oranı da yüzde 50’ye tekabül ediyor.

Eğer hükümet 7 bin 500 olan “takviyeli” maaşı güncellemez ise bilhassa 4b’deki emeklileri büyük bir hüsran bekliyor. Zam oranının yüzde 45’in altında kalması durumunda ise 4b’de kök aylıkları 5 bin 163 lira olan emeklilerin maaşı fiilen artmayacak.

En düşük emekli maaşı kaç emekliyi ilgilendiriyor?
Peki, köy aylığı 7 bin 500 liranın altında olan ve Hazine desteği ile 7 bin 500 lira aylık alan kaç emekli var?

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından emekliler için yapılan iyileştirmeler kapsamında; 2019 yılında bin TL olarak getirilen emekli alt sınır aylığı 2020 yılında bin 500 TL’ye akabinde 2022 yılı Ocak ayında 2 bin 500 TL’ye yükseltildi. 2022 yılı Temmuz ayı itibariyle 3 bin 500 TL’ye yükseltilen emekli alt sınır aylığı, 2023 yılı Ocak itibariyle de 5 bin 500 TL’ye yükseltilmişti.

2023 yılı Nisan ayı ödeme periyodundan itibaren dosya bazında ödenen aylıklar ise 7 bin 500 liraya yükseltildi.

SGK’nın Mart 2023’teki açıklamasına göre bu artıştan 8,8 Milyon emekli vatandaş bu düzenlemeden yararlanacaktı. Kendilerini “Emeklilikte Yaşa Takılanlar” (EYT) olarak tanımlayanların birçoklarının da emekli olmasıyla bu sayı biraz daha artmış olabilir. Bu da toplam emekli sayısının yarıdan fazlası demek.

Hazine takviyeli 7 bin 500 liralık en düşük maaş yeniden güncellemeyle fiilen yüzde 50 artsa bile en düşük emekli maaşı 11 bin 250 TL olacak. Şimdi zamlanmayan taban fiyatın 11 bin 402 lira olduğu dikkate alınırsa emeklilerin bu aşırı optimist artırımla bile nasıl geçinebileceği büyük bir soru işareti.

NE KADAR EMEKLİ VAR?

SGK’nin Eylül 2023 verilerine göre emekli sayısı dosya bazında 14 milyon 958 bin 820; kişi bazında ise 15 milyon 751 bin 971.

Emeklilerin 9,98 milyonu 4a’lı. 2,68 milyonu 4b; 2,29 milyonu ise 4c cinsinden emekli.

Emekliler son 20 senede en berbat dönemi 2023’te yaşadı
SGK verilerine göre son 20 senede emekliler için en berbat dönem 2023 yılı oldu.

2003 yılında en düşük 4a emekli maaşının taban fiyata oranı 1,47 idi. Yani, en düşük emekli maaşı taban fiyatın 1,5 katı idi. 2023 yılının ikinci yarısında ise bu oran 0,66’ye geriledi. Yani, en düşük emekli maaşı minimum fiyatın üçte ikisi yapıyor.