Trabzon’da tarihi mirası bu türlü yok ettiler

Trabzon’da Türkiye’nin en maliyetli il içi yollarından biri sayılan Yasal Bulvarı’nın Boztepe Mahallesi’nden geçen kısmındaki tarihi tescilli bina, yol çalışmalarında hasar gördüğü sebebiyle Karayolları 10. Bölge tarafından yıkıldı. Doğal ve Tarihi Pahaları Muhafaza Derneği Başkanı Doç. Dr. Coşkun Erüz “O bina yanlış müdahalelerle yok edildi. Yapıda her hangi bir deformasyon yoktu, devrine ait her türlü ögeleri barındıran bir konaktı. Bir anda olduğu yerden kaldırıldı” dedi.

Trabzon, günlerdir doğal sit alanı Boztepe Mahallesi’ndeki tarihi tescilli binanın nasıl ve neden yıkıldığını konuşuyor. Türkiye’nin en maliyetli il içi yollarından biri sayılan 2,5 milyar liraya mal edildiği bilinen Yasal Bulvarı’nın geçtiği Boztepe’de viyadüklerin çabucak alt tarafında bulunan Trabzon’un kent kimliğini yansıtan tescilli bina Karayolları 10. Bölge tarafından yıkıldı.

20. yüzyılın başlarında yapıldığı bilinen, muhafaza altında olması gereken binanın yol imal çalışmalarında hasar gördüğü ve bu nedenle yıkıldığı iddia edildi. Tarihi binanın yıkılması, sosyal medyadaki yansılarla gündem oldu. Binanın evvelki halinin ve yok olduğu yerin fotoğrafı yüzlerce sefer paylaşıldı, “Aslına uygun restore edildi” yorumları yapıldı.

“BULVAR KENTİN SİLUETİNİ MAHVETTİ”

Tarihi binanın tescillenmesini sağlayan Doğal ve Tarihi Kıymetleri Müdafaa Derneği Başkanı Doç. Dr. Coşkun Erüz, yaşanılan süreci SÖZCÜ’ye anlattı. Yasal Bulvarı’nın doğal sit alanı Boztepe Mahallesinden viyadüklerle geçen kısmının Boztepe’nin siluetini mahvettiğini savunan Erüz, şunları söyledi:

– Boztepe Trabzon’un ilk yerleşim alanlarından, tarihi mahallelerinden birisi. Boztepe viyadükleri yapılırken hafriyat alanından 6 bin yıl öncesine ait iki adet mızrak çıkmıştı. Şu anda o mızraklar Ticaret Odası’nın İpek Yolu müzesinde bulunuyor. Boztepe ayrıyeten tarihi İpek Yolu’nun denize ulaştığı ana hat üzerinde bulunuyor. Bu tarihi mahalle Trabzon’un çok önemli konaklarının, yapılarının bulunduğu bir coğrafya idi. Boztepe’nin tarihi konaklarını son 50 yılda maalesef apartmanlara kurban ettik. Trabzon’da ulaşımı rahatlatmak için üçüncü bir güney yolu yapıldı. Yasal Bulvarı diye isimlendirilen yeni bir aks geliştirildi. Kentin trafiğini tahminen rahatlatacak ama kentin Boztepe benzeri tarihi siluetini de büyük oranda mahvetti yok etti. Alternatifi varken maalesef viyadükler getirilip Boztepe’nin bağrına sapladı. Boztepe, viyadük zirve oldu.

BETON KAZIK ÇAKARKEN ÇATLADI

Tarihi binanın tescil ve yıkım sürecini anlatan Erüz, şöyle devam etti:

– Viyadükler yapılmadan önce biz Doğal ve Tarihi Kıymetleri Müdafaa Derneği olarak Trabzon’un semtlerini dolaşarak orada bulunan tarihi yapıtları, tarihi alanları tespit etmek, nitelikli olanları da müdafaa altına alınarak geleceğe taşınması için çalışma başlattık. Bunlar tarihi eser olduğu kadar insanların da kültür mirası ve bir şekilde korunması gerekiyor. Boztepe mahallesinde bir tespit çalışması yaptık ve viyadüklerin geçtiği bölgede yaklaşık 10 civarında tarihi yapının tescil edilmesi konusunda bir raporlama yaptık. Müdafaa şurasından talepte bulunduk. Ne yazık ki birçoğu uygun görülmedi. Fakat yakın vakitte yıkılan bina tescillendi, nitelikli bir tarihi eser olarak müdafaa altına alındı.

– Yapı yol yapılırken korundu, meydanla ilişki yolu yapılması sırasında nasıl olduysa tarihi yapının ön tarafına 15 civarında beton kazık çakıldı. Heyelanı önleyebilmek için büyük beton kazıklarla oradaki tabanı dengelemeye çalıştılar. Tarihi yapıda çatlamalar meydana geldi. Yapının korunamayacağını düşünerek yıkıldı. Yapılırken planlanması gerekiyordu. Sahiden de Boztepe’ye, Trabzon’a kimlik katan, Trabzon’un mimarisini çok iyi yansıtan bir binaydı. Bütüncül olarak her şeyiyle korunan bir binaydı. Yapıda her hangi bir deformasyon yoktu, devrine ait her türlü ögeleri barındıran bir konaktı. Bir anda olduğu yerden kaldırıldı.

“BİNA YANLIŞ MÜDAHALELERLE YOK EDİLDİ”

Tarihi konağın yeniden aynı yerine yapılması gerektiğini savunan Doç. Dr. Erüz, değerlendirmesine şöyle devam etti:

– Yapının yeri boş duruyor. İstenirse tahminen aslı değil ama o yapı yeniden yapılmak suretiyle tekrar oraya konulabilir. Birtakım gereçleri duruyordur. 20. yüzyılın başlarında yapılmış bir bina idi. Klasik Trabzon’un klasik kent konak mimarisine özgün bir eserdi. Bahçeli, küçük taşlık avlusu olan bodrumuyla iki kattan oluşan çok özel bir konaktı. Viyadüğün o yakışıksız manzarası biraz daha yumuşatılabilir. Yaşatılırsa Trabzon mimarisi o yapıtı tekrar kazanmış olur. O bina yanlış müdahalelerle yok edildi. Bir öbür yere yapılması doğru değildir, tarihi eser öteki bir yere yapılmaz, bulunduğu yerin kimliğidir. Trabzon kamuoyunda çok büyük tepki çekti, gündem oldu. Halkın bu yansısına karşılık verecek olan Karayollarıdır, kamu erkidir. Zor bir şey değil, halkın hassaslığına yanıt vererek o bina yeniden aynı yerine yapılmalıdır.

MAHALLELİ DE YIKIMA TEPKİLİ

Mahallede yaşayan vatandaşlar da yol çalışması yapılınca tarihi binanın duvarlarının çatladığını ifade ettiler. Binanın bir anda yok olduğunu söyleyen mahalleli, “Burayı yıktılar, yapacaklar diyebiliyoruz ama bunlar bu türlü yıkılıp gidiyor. İki tane vardı, birisi yıkıldı. Kazıklar dikildi, meskenin etrafına çit çektiler, taşlarını numaralandırdılar, tekrar yapılacak diye alıp gittiler. Buranın manzarası bozuldu. Doğayı yok ettiler, her yeri yok ettiler, alttan tünel açabilirdiler ama gökten yukarı bir ucube yaptılar. Bu türlü bir tane değil, Trabzon’un çok fazla tarihi binası yıkıldı, Trabzon’un eski özelliği, hoşluğu kayboldu. Trabzon’un hiçbir özelliği kalmadı” dedi.

“ANNEM BURADAN GEÇMEK DAHİ İSTEMİYOR”

Öte yandan 1962 yılında o konutlarında dünyaya gelen Aydın Gençoğlu, sosyal medyada yaptığı açıklamada binanın istimlak bedeli ödenerek yıkıldığını ifade ederek, şu tabirlere yer verdi:

– Babam (1925) amcalarım, halalarım. Ben (1962) kardeşlerim bu konutlarında dünyaya geldik. Yol inşaatı bu mıntıkaya geldiğinde bizlere meskenin boşaltılması konusunda tebligat yapıldı. Bu ortada anıtlar heyetinden tarihi eser olduğuna dair şura raporu verilmesi üzerine yıkılmayacağına çok sevindik. Fakat bu ortada binanın yeri haricinde kalan bahçesi kamulaştırıldı, Yasal yolu projesiyle ilgili tanıdığım biriyle durumu görüştüğümde binanın yıkılacağını söylemesi üzerine ‘Anıtlar Kurulu’nun raporu var, tarihi eser nasıl yıkarsınız’ demem üzerine ‘bunun benzeri ne binalar yıktık bunu da diğer yere yapmak kaydıyla yıkarız’ dedi zati durum da malum, Annem 90 yaşında bu mıntıkadan dahi geçmek istemiyor.