Alzheimer orta yaşta başlıyor

Günümüzde en yaygın demans (bunama) tiplerinden biri olan Alzheimer beyin
hücrelerinin hasarına yol açan ilerleyici bir nörolojik hastalıktır. Bilimsel araştırmalara göre hastalığın orta yaşlarda başladığına dikkat çeken Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Kaynak Selekler, ‘‘Üstelik Alzheimer preklinik (çok erken) periyotta hiçbir belirti vermiyor” dedi ve  bu husus ile ilgili şu bilgileri paylaştı:

Prof. Dr. Kaynak Selekler

ARAŞTIRMALARLA İSPATLANDI

Bilim insanları Alzheimer’ın orta yaşlarda başladığını çeşitli araştırmalarla tespit etti. Evvelce bu müşahede, orta yaşlarda trafik kazası, kalp krizi benzeri nedenlerle hayatını kaybeden ve yaşadıkları devirde Alzheimer belirtileri göstermeyen bireylerin beyin otopsilerinde fark edildi. Son yıllarda PET ve beyin-omurilik sıvısı çalışmalarında, hastalıkta toksik madde (beta amiloid ve tau proteini) birikiminin, bireyde hastalık belirtileri başlamadan 15-20 yıl önce ortaya çıktığı ispatlandı. Bu manada hastalık beyinde ortalama olarak 45-50 yaşlarında başlıyor. Hastalığın unutkanlık benzeri klinik belirtileri ise 65 yaşından sonra ortaya çıkıyor.

NEDEN ERKEN YAŞTA FARK EDİLMEZ?

Beyin, beta amiloid ve tau proteini benzeri toksik proteinlere ve onların yaptığı tahribata bir süre direnir. Bu da en az 15-20 yıl ya da daha uzun sürer. Beynin hastalığı baş etme direnci de hastalık belirtilerini maskeler. Bu süre içinde beyin elindeki bütün imkanlarla savaşır. Bu da bireye bir süre daha bunamadan sağlıklı bir ömür vakti sağlar. Fakat mühletin sonunda beyin tükenir ve hastalık klinik belirtileri ortaya çıkar.

BAZI BİREYLERDE NEDEN GEÇ BAŞLAR?

Otopsi çalışmalarında Alzheimer’ın patolojik bulgularına sahip yüzde 40’a varan orandaki bireylerde, mevtten önce neden bunama bulgularının olmadığı ve Alzheimer tanısı olan hastaların yaklaşık yüzde 40’ında neden negatif PET elde edildiğinin karşılığı tam verilememişse de, bunun açıklaması “rezerv hipotezi” ile yapılmaya  çalışılıyor. Rezerv hipotezine göre, şahısların hastalık değişikliklerine karşı, beyinlerinin başa çıkma yeteneği farklıdır ve beyindeki hasarın büyüklüğü ile klinik belirtilerin ortaya çıkması arasında sıkı bir bağ yoktur. Rezerv, beyin rezervi ve bilişsel rezerv olarak ikiye ayrılır. Beyin rezervi, beynin büyüklüğü, hafıza merkezi hipokampüsün hacmi, hudut hücresi sayısı ve hudut hücreleri arasındaki kontakların sayısı ile beyindeki bu kontaklar ağını iyi kullanabilme yeteneği ile ilgilidir. Bilişsel rezerv ise kişinin eğitimini, entelektüel kapasitesini, mesleksel faaliyetlerini, IQ derecesini, zihinsel olarak uyarıcı boş vakit aktiviteleri benzeri uğraşlarını, hayat usulü faktörlerini ve sosyo-ekonomik durumunu kapsar. Bunlar beyinde yıkıma karşı bir yedek kapasite (rezerv) oluştururlar. Beyin rezervi ve bilişsel rezerv, hastalığın belirtilerinin ortaya çıkmasını bir süre erteler ve rezervi büyük olan şahıslarda daha geç devirde bunama bulguları ortaya çıkar. Küçük rezerve sahip bireylerde ise beyindeki az ölçüdeki patolojik değişikliklerde bile hastalığın klinik belirtileri erkenden ortaya çıkar ve bunama başlar.

80+ SÜPER YAŞLILARIN KESKİN BELLEK SIRRI

Bilişsel süper yaşlılar olarak isimlendirilen şanslı azınlık, yaşlarındaki diğer yetişkinlere kıyasla geçmiş olayları anımsamak ya da bir söz listesini hatırlamak benzeri hafıza testlerinde bariz bir şekilde daha iyi performans gösterir. İnsanlar yaşlandıkça beyin gücünün azalması olağan olsa da, araştırmalara göre bu kaçınılmaz değildir. Birtakım insanlar, bilişsel gerilemenin yaşlanmanın doğal bir kesimi olduğu biçimindeki yaygın varsayıma meydan okuyarak 80’li, 90’lı ve sonrasına kadar bilişsel olarak keskin kalabilir. Araştırmacılar, kimi insanların bilişsel yeteneklerinin neden hayatın sonuna kadar bozulmadan kaldığını açıklamak için birkaç teori geliştirdiler. Tahminen hayata daha büyük, daha güçlü beyinlerle başlıyorlar. Tahminen de beyinleri, yaşlanmanın ziyanlı tesirlerini telafi etmek için bir şekilde değişiyor. Bir diğer teori ise beyinlerinin yaşlanmanın akınlarına karşı daha güçlü savunmaya sahip olduğudur.

RİSKİ NASIL AZALTABİLİRİZ?

Alzheimer’ın erken dönem belirtileri bugünkü bir kısım sofistike laboratuvar incelemeleriyle teşhis edilebilir fakat bunlar pahalı, her laboratuvarda yapılamayan ve bir kısmı hala Türkiye’de bulunmayan tetkiklerdir. Hala hastalığı tam tedavi eden bir ilaç da olmadığına göre bu riskimizi azaltmak için orta yaşta depresyon, hipertansiyon, obezite, diyabet, fizikî hareketsizlik, gerilim, sigara ve alkol benzeri tehlikelerden uzak durmamız gerekir. Sonuç olarak iyi bir eğitim, zihinsel faaliyetleri gerektiren meslek hayatı, Akdeniz diyeti, orta yaşlarda kalp-damar hastalıkları risk faktörlerinin belirlenmesi, önlenmesi ve erken tedavisi; hobi edinilmesi, idman, sosyal bir ağ içinde hayatın devamı Alzheimer riskinin azaltılmasına yahut önlenmesine katkıda bulunabilir.