İsveç’te Tesla krizi

Elon Musk’ın CEO’su olduğu elektrikli araba devi Tesla’nın toplu mukavele imzalamayı reddetmesinin akabinde İsveç’teki fabrikalarda greve giden IF Metall sendikası, Tesla’nın ülkede onlarca yıllık ekonomik muvaffakiyetin temelini oluşturan İsveç modeline zarar verme riski taşıdığını söyledi.

Tesla grevinin ardındaki IF Metall sendikasının başkanı Marie Nilsson Financial Times’a verdiği demeçte, 1930’larda geliştirilen İsveç modelinin, patronların ve sendikaların işgücü piyasasında ortak kararlar almasıyla ülkenin refahının merkezinde yer aldığını ifade etti.

Nilsson “Buna uzun vadeli bir perspektiften bakarsanız, İsveç modeline yönelik bir tehdit olabilir. Bu bizim için hakikaten çok önemli” dedi.

İSVEÇ MODELİ NEDİR?

1938 yılında sendikalar ve patronlar arasında geliştirilen ve İsveç’te fiyatlar de dahil olmak üzere işgücü piyasası şartlarının hükümet tarafından değil iki tarafça belli olduği bu sistem ‘İsveç modeli’ olarak isimlendiriliyor.

Hem sendika hem de şirket başkanları, düşük grev düzeyini bu sisteme bağlıyor ve Volvo, Atlas Copco ve Northvolt benzeri üreticilere ev sahipliği yapan 10 milyon nüfuslu İsveç’in başarısı için bu sistemin çok çok önemli olduğuna inanıyor.

‘EN BÜYÜK TEHLİKE AB DİREKTİFİ’

Avrupa Birliği, 2022 yılında minimum fiyatın kâfi bir hayat standardı sağlayacak düzeyde olması gerektiği konusunda muahedeye varmış fakat direktifin işgücünün yüzde 80’inden fazlasının toplu mukaveleler kapsamında olduğu ülkelerde uygulanmayacağına karar vermişti.

Avrupa’nın sendikalaşma oranı en yüksek ülkelerinden biri olan İsveç’te çalışanların yaklaşık yüzde 90’ı toplu kontrata sahip olduğundan İsveç AB’nin minimum ücret direktifine dair bir istisna kazanmıştı.

Nilsson, İsveç modeline yönelik en büyük tehditlerden birinin taban fiyatın patronlar ve sendikalar arasında bir mutabakatla sağlanması yerine muhakkak bir düzey dayatacak olan AB direktifi olduğunu belirtirken Tesla’nın toplu kontrat kültürüne zarar verebileceğini söyledi.

Nisson “Tesla İsveç’te toplu kontrat olmadan da faaliyet göstermenin mümkün olduğunu gösterirse, diğer şirketler de birebirini yapmak isteyebilir. İsveç’te başarılı bir modelimiz var. Bunu açıklamaya çalıştık. Buna benzer bir çatışma çok nadiren ortaya çıkıyor.” dedi.

Sendika başkanları ise, ödemeler için kullanılan acil durum fonuna nadiren başvurulduğu için, şimdi tatil ve emekli maaşlarını da kapsayacak şekilde maaşlarının yaklaşık yüzde 130’unu sendikalardan alan grevdeki personelleri on yıllar boyunca desteklemek için kâfi fonları olduğunu söyledi. Nilsson “Uzun, çok uzun bir süre greve devam edebiliriz” dedi.

ANLAŞMAZLIK TIRMANDI, MUSK İLK ZAFERİNİ KAZANDI

Ülkenin en büyük sendikalarından biri olan IF Metall’e bağlı 130 çalışanın, 27 Ekim’de İsveç’teki 8 Tesla fabrikasında greve gitmesinin akabinde Tesla ve İsveçli sendikalar arasındaki uyuşmazlık son günlerde tırmanışa geçti.

IF Metall sendikasının greve gitmesiyle başlayan olay, posta çalışanları, liman emekçileri ve temizlikçilerin araba üreticisine karşı harekete geçmesine kadar yayıldı.

İsveç’teki posta emekçileri pazartesi günü yaptıkları açıklamada, Tesla araçlar için üretilen plakaları sahiplerine teslim etmeyerek sendikanın grevine destek vereceklerini duyurmuştu. Tesla’nın CEO’su Musk ise posta çalışanlarının eylemlerini “delilik” olarak nitelendirmişti.

ABD’li araba üreticisi, İsveç’e ve posta servisine karşı ikiz dava açtı ve yargıçlardan plakaları direkt İsveç Ulaştırma Ajansı’ndan almasına izin vermelerini istedi. Tesla, mahkemenin İsveç Ulaştırma Kurumu’nun 7 gün içinde plakaları Tesla’ya teslim etmesini istemesiyle ilk zaferini elde etti.