Kum dolu kovayı çevirmek gibi! 65 şahsa mezar olan oteli bu türlü tarif etti

Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Mühendislik Fakültesi İnşaat Mühendisliği Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ahmet Can Altunışık, 25 kişilik takımla yaklaşık 7 aydır zelzelenin yıkıp geçtiği bölgede incelemelerde bulunuyor.

Deprem ve Yapı Sağlığı Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü de olan Altunışık, cumhuriyet başsavcılıklarınca, 6 Şubat 2023’te meydana gelen Kahramanmaraş merkezli 11 ili etkileyen sarsıntının akabinde yürütülen soruşturmalar kapsamında, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görevlendirmesiyle ölümlerin yaşandığı 500’e yakın binada inceleme yaptıklarını söyledi.

Altunışık, görevlendirildiklerinden beri 25 kişilik takımla yaklaşık 7 aydır uğraştıkları yüzlerce dava evrakından kimilerine ilişkin raporları tamamladıklarını dile getirerek, şu değerlendirmede bulundu:

“1 ekip, 1 haftada lakin 1 belgeye yapabiliyor zira yıkılan bir binada bazen onlarca, yüzlerce can kaybı meydana gelmiş olabiliyor. Çuvallarca data, kağıt, dosya, video, tutanak ve deliller bulunmakta.

Geniş bir grupla hassas şekilde çalışarak, suçlu varsa binanın yıkılmasına neden olan parametreleri muhakkak başlıklarla ortaya koyuyor, binanın ruhsat tarihi, yapı kullanma müsaadesi, yapı kontrol evrakları, yer ve gereç özellikleri, projesinin yapıldığı yılda yürürlükteki yönetmeliğe uygunluğuna kadar tüm ayrıntılarıyla ele alıyoruz.

Ayrıca bina yıkıldıktan sonra binanın başında inceleme yapıp eksper raporu tutanların belgelerini inceleyip, genel kanaat oluşturmaya çalışıyoruz.”

KUM DOLU KOVAYI AYKIRI ÇEVİRİR GİBİ

Adıyaman’daki İsias Otel ve Kahramanmaraş’taki Ebrar Sitesi’ne ait uzman evraklarındaki raporların tamamlanarak bir süre önce cumhuriyet başsavcılığına iletildiğini anımsatan Altunışık şunları kaydetti:

“Isias Otel önce konut olarak projelendirilip yapılıyor. Kaba inşaatı bittikten sonra bir süre binanın inşaatına ara veriliyor, sonra da otele çevriliyor. Fakat bu geçen sürede yönetmelik değişiyor.

Binanın ilk ruhsat tarihinde tabi olduğu yönetmelik ile otele çevrilip, kullanım amaçladığı değiştiği tarihte tabi olduğu yönetmelik farklı. Binanın projeleri, değişen yönetmeliğe göre denetim edilmemiş. İsias Otel’de karot pahaları ilgili tarihteki yönetmeliği sağlamıyor.

Otelin yıkıldıktan sonraki imgesi, güya kum dolu kovayı çevirdikten sonra kumun yayılış hali benzeri olmuş. Binanın yıkılış halinin, kovayı kaldırdıktan sonra kumun yayılış biçimi benzeri olduğunu görebiliyorsunuz.”

EBRAR SİTESİ YIKIM SEBEBİ İMALAT KUSURU

Altunışık, Ebrar Sitesi için hazırladıkları rapora ilişkin de “Ebrar Sitesi’nde gözlemlenen hasarlar maalesef 20 blok için de aynı şekilde. İmalat aşamasında beton ve donatının mekanik özelliklerinde, ayrıyeten etriye sıklaştırması, çiroz ve kancalar ve gibi donatı detaylandırmalarında çok önemli eksiklikler mevcut. Bu da binanın ana yıkılma sebepleri arasında.” sözlerini kullandı.

MALZEME ÖZELLİĞİ VE UYGULAMADA BİRTAKIM KUSURLAR VAR

Hatay’daki Rönesans Rezidans’ın evrakını da tamamlamak üzere olduklarını anlatan Altunışık, şunları kaydetti:

“Çok çok önemli bir bina olduğu için çok hassas davranmaya çalışıyoruz. 3 bloklu bir bina. Statik projesinde hem temel hem de üst yapısında derz var ve binaların 3’ü de besbelli bir kattan hasar alıp geriye doğru düşmüş ya da devrilmiş durumda. 3 blok da aynı hasar sistemine sahip.

Yaptığımız incelemelerde gereç özelliği ile uygulanmasında birtakım sorunlar olduğu belirtiliyor ama uzman raporlarıyla bize gelen fotoğraflar arasında bir değerlendirme yapıp net kanaatimizi bildirmek istiyoruz.

Umarım sarsıntının birinci yılı dolmadan üzerimizdeki bütün evraklarımızı cumhuriyet başsavcılığımıza teslim etmiş olacağız.”

“BELLİ BİR YAŞA SAHİP BİNALAR SÜRATLE İNCELENMELİ”

Altunışık, Kahramanmaraş sarsıntısında yıkılan bina bilgileri ile 2011’de Van sarsıntısında yıkılan 154 ölümlü binanın bilgilerini karşılaştırdıklarını vurgulayarak, “Van zelzelesinde yıkılan 154 binanın ortalama karot dayanımı 10,50 megapaskal (MPa) iken Kahramanmaraş’ta yıkılan ve incelediğimiz 500’e yakın binadan elde ettiğimiz karot dayanımları 10-14 MPa arasında değişiyor. Bu pahalar yapı kontrol geldikten sonra biraz artış göstermektedir ama maalesef şu an ortalama kıymetler azamî 14 MPa ve bu düşük bir değer.” dedi.

Van zelzelesinde yıkılan binaların sırf yüzde 15’inde taban etüt raporu olduğunun altını çizen Altunışık, şöyle devam etti:

“Aradan yaklaşık 15 yıl geçtikten sonra bu oranın artmasını beklerken maalesef Kahramanmaraş sarsıntılarında bu oran yüzde 19’larda. Van sarsıntısında yıkılan 154 binanın ortalama yüzde 40’ının statik projesi varken, Kahramanmaraş sarsıntılarında incelediğimiz binalarda yüzde 50’lerde.

Statik projesi olan binaların ilgili tarihte yapılan yönetmeliğe uygunluğu ise yeniden maalesef yüzde 50 civarında. En kritik sorunlardan biri de ilgili binanın inşaat başarısı. Van zelzelesinde binaların beton ve donatı benzeri gereç özellikleri ile donatı detaylandırmasındaki muvaffakiyet oranı yüzde 3’tü.

Kahramanmaraş sarsıntılarında çok daha yüksek bir oran bekliyorduk fakat şimdi yüzde 11 seviyelerindeyiz. Yıllar geçiyor, kendimizi geliştiriyor ve bir noktaya geliyoruz ama daha çok yol almamız gerek benzeri görünüyor. Bilhassa belli bir yıldan önce inşa edilmiş yapılarda bu çok daha bariz durumda. Bu tablo, belli yapılarımızı acil bir şekilde kentsel dönüşüme koymamızın habercisi.”

Altunışık, bir daha bu türlü afetler yaşanmaması temennisinde bulunarak, “Ülkemiz çok önemli bir zelzele kuşağı üzerinde yer alıyor, geçmişte olduğu benzeri gelecekte de buna benzer zelzeleler ile karşılaşabiliriz. Bu nedenle bilhassa makul bir yaşa sahip binalarımızın süratli bir şekilde incelenmesi, kâfi olmayanların ise güçlendirilmesi ya da kentsel dönüşüme hazırlanması gerekiyor.” diye konuştu.