99 milyon yıllık olağanüstü fosil! Dinozorlar vaktinde da parlıyormuş

Çin Bilimler Akademisi’nden paleontolog Chenyang Cai liderliğindeki bir ekip, altın rengi amberde milyonlarca yıl boyunca eksiksiz bir şekilde korunmuş bir ateşböceği fosili buldu. Bu fosil, ateşböceklerinin parıltılı evrim sürecine dair çok önemli ipuçları barındırıyor.

Yaklaşık 99 milyon yıl önce, Flammarionella hehaikuni ismi verilen bu ateşböceği, akşamları ışıldayarak dikkat çekiyordu. Bu keşif, ateşböceklerinin karakteristik parıltılarının Mezozoik periyotta, yani dinozorların dünyayı yönettiği bir vakitte çoktan evrimleşmiş olduğunu gösteriyor.

BULUNAN İKİNCİ FOSİL

Bu fosil, Myanmar’ın Kachin Eyaleti’ndeki amber yataklarında keşfedilen ikinci Mezozoik periyoda ait ateşböceği fosili olarak kaydedildi. Daha önce bulunan Protoluciola albertalleni de benzer şekilde harika korunmuş bir biyolüminesans (bazı canlı organizmaların gerçekleştirdiği, kimyasal tepkiler sırasında kimyasal gücün ışık gücüne dönüştürülmesi ile ışık üretilmesi ve yayılması) fenerine sahipti. Aynı amber yatağında öteki bir biyolüminesans böceğin de bulunduğu biliniyor.

Yeni keşfi bu kadar heyecan verici kılan şey, bu fosilin fener yapısının, amberde hapsolmuş diğer çağdaş böceklerden farklı olması. Bu durum, 99 milyon yıl önce bile böcek biyolüminesansının epey gelişmiş ve çeşitlenmiş olduğunu ortaya koyuyor.

İKİ ANA FONKSİYONU VAR

Ateşböceklerinin biyolüminesansı çoklukla iki ana fonksiyon görüyor. Diğer ateşböceklerini çiftleşme için çekmek ve düşmanlarına toksin içerdiği konusunda ikaz vermek. Lakin bilim insanları, biyolüminesansın bu toksinler ortaya çıkmadan önce evrimleştiğini öne sürüyorlar, bu da parıltının ilk ortaya çıkışındaki fonksiyonu hakkında yeni sorular doğuruyor.

Cai ve meslektaşları, bu fosili Myanmar’ın kuzeyindeki Kachin Eyaleti’nde buldu. Aynı bölgede daha önce de birçok ışıldayan böcek fosili bulunmuştu. Amberin şeffaf yapısı, fosilin ayrıntılarını net bir şekilde görmeyi sağlıyor. Fizikî özelliklerine dayanarak, araştırmacılar bu fosilin, Luciolinae ismi verilen ve karın bölgelerinde yanıp sönen fenerlere sahip en büyük ateşböceği alt familyalarından birine ait dişi bir örnek olduğunu belirlediler.

Ancak kimi farklılıklar da mevcut. Flammarionella’nın antenleri, tüysü yapılarla kaplı ve birçok segmentinde derin oval formlu oyuklar bulunuyor. Günümüzde yaşayan ateşböceklerinde buna benzer özellikler görülmemiş olsa da, benzer yapılar diğer böcek cinslerinde var. Bu özellikler, böceklerin koku alma duyusuyla bağlı ve feromonların tanınmasında yüzey alanını artırarak çok önemli bir rol oynuyor.

Flammarionella’nın feneri de dikkat cazip. Böceğin karnının sonunda yer alan iki segmentten oluşuyor. Bu özellik, diğer Mezozoik biyolüminesans böcekleri ile karşılaştırıldığında yeni çalışmalar için umut verici bir taban oluşturuyor.

Araştırmacılar, gelecekte ateşböceği fosil kayıtlarının genişlemesiyle biyolüminesansın nasıl, ne zaman ve neden evrimleştiği konusunda daha fazla bilgi elde etmeyi umuyorlar.