M çiçeğine karşı okullarda ne yapılmalı?

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) maymun çiçeği olarak bilinen Mpoxvirüsü nedeniyle global halk sağlığı için ‘’acil durum’’ ilan etti. WHO’nun tavsiyesinden bir gün önce de Afrika Hastalık Denetim ve Tedbire Merkezleri, maymun çiçeğiyle ilişkili olarak kıta çapında halk sağlığı acil durumu ilan etmişti. WHO’ya göre yalnızca Afrika’da bu yıl virüsle kontaklı 537 vefat yaşandı, toplam vaka sayısıysa 15 bini geçti.  Uzmanlar şu anki salgının virüsün farklı bir varyantından kaynaklandığını belirtirken, bunun evvelkilere göre daha tehlikeli bir varyant olmasından korkuyor. Pekala, maymun çiçeği virüsü nedir? Hangi belirtilere yol açar? Nasıl bulaşır? Tehlikeli midir? 1980’den önce yapılan çiçek aşısı ne kadar kollayıcı?

İşte Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Dr. Gökçe Demir’in bu sorularıma verdiği cevaplar:

AŞISI VAR MI?

1980’den önce çiçek virüsü dünya genelinde önemli bir sorundu ve bu virüs için aşı siyasetleri geliştirildi. Geliştirilen aşı, maymun çiçeği hastalığına karşı da esirgeyicidir. Bu sebeple o periyotlarda çiçek aşısı yapıldığı için şimdiki 45 yaş üstü şahıslar, maymun çiçeği virüsüne karşı da bağışıklık kazanmışlardır. Aşılama kaldırıldığı için, 1980’den sonra kullanılmadı. Şu anda mpox için üç aşı bulunuyor fakat bunlar yalnızca risk altındakiler ya da enfekte bir şahısla yakın temasta bulunanlara veriliyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) yaygın bir aşılama programı tavsiye etmiyor. Ne kadar muhafaza sağladıklarını anlamak için yeni mpox varyantlarına karşı aşıların daha fazla denenmesi gerektiğini belirtiyor.

İLK NE ZAMAN ORTAYA ÇIKTI?

Maymun çiçeği virüsü, zoonotik (hayvanlardan insanlara geçen) bir hastalık. İlk olarak 1958’de laboratuvar maymunlarında keşfedildi. İnsanlardaki ilk tespit, 1970’de Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde kaydedildi. Bulguları çiçek hastalığına benzediğinden ‘maymun çiçeği‘ olarak isimlendirildi. Aslında maymunlardan daha çok sincap, sıçan, fare benzeri kemirgenlerden beşere geçen bir hastalık. Günümüzdeki görülen salgınlardaki bulaşma yolu beşerden beşere. Enfekte anneden bebeğine plasenta ya da doğum sırasında geçebilir.

CİNSEL YOLLA DA GEÇER Mİ?

Direkt temas yoluyla bulaşan hastalıklarda el hijyenini korumak kaidedir. Bilhassa Afrika ülkelerinden ülkemize gelenlerle ülkemizde yaşayanların sayısı azımsanmayacak kadar çok. Hastalık, bedende oluşan içi su dolu kabarcıklardan oluşan lezyonlara dokunmakla bulaşıyor. Bu sebeple toplu taşımalardaki tutunma aparatları ve kapı kollarından da bulaşma riski yüksektir. Yastık ve çarşaf kılıfları, havlulara da dikkat etmek gerekir. Suya ve sabuna ulaşmak çoğu zaman mümkün olmadığı için cepte yahut çantada el dezenfektanı taşınmasını öneriyoruz. Bu ortada hastalığın cinsel yolla da süratli bulaşabileceği unutulmamalıdır. Uzmanlar, birden fazla partneri yahut yeni cinsel partneri olan bireylerin risk altında olduğunu belirtmektedir.

TEDAVİSİ VAR MI?

Özellikle Tip-1 denilen baskın olan cinsin yüzde 4 benzeri bir hayati kayıp oranı vardır. Bilhassa de bağışıklık sistemi zayıf olan bireylerde, yaşlılarda, altta yatan kronik hastalığı olanlarda çok daha ağır seyredebilir. Birçok viral hastalık benzeri destek tedavisi yapılmaktadır. Çiçek virüsü ailesinde kullanılan ilaçlar bağışıklığı düşük olan bu kümede denenebilir.

HANGİ BELİRTİLERE YOL AÇABİLİR?

Maymun çiçeği, çiçek virüsü ailesinin bir üyesidir. İlk başta diğer viral enfeksiyonlarda olduğu benzeri hafif kırgınlık, kas ve eklem ağrısı, farklı olarak lenf bezlerinde şişlikler, yüksek ateş ve döküntülerle seyreder. Döküntüler genelde yüz bölgesinde başlayıp daha sonra avuç içi, kol, bacak, ayak tabanları ve cinsel organ etrafında görülmeye başlar. Bunlar içi su dolu kabarcıklar şeklinde olur.

ÜLKEMİZDE DE GÖRÜLEBİLİR Mi?

Maymun çiçeği, şimdiye kadar grip yahut Covid-19 benzeri kitlesel önemli salgınlar yapmamıştır. Lakin Temmuz ayında 90 bin civarındaki vaka sayısı Dünya Sağlık Örgütü’nün alarm seviyesini bir derece artırmıştır. 2023’den sonra Tip-1 dediğimiz aslında daha fazla hastalık yapma potansiyeli olan bir formu daha baskın hale geldi. Bilhassa temas yoluyla bulaşan bu hastalık, direkt yahut direkt bulaşabilir. Koronavirüs benzeri damlacık yoluyla çok fazla bulaşmaması dünya için bir talihtir. Zira damlacık yoluyla bulaşan hastalıklar, daha çok pandemi potansiyeline sahiptir. Avrupa’da birçok ülkede maymun çiçeği hadisesi bildirildi. Türkiye’de ise İstanbul’da 2022’de bir vaka bildirilmişti. Sonrasında bir bildirim olmadı. Tüm dünyada hareketli bir nüfus var ve uluslararası seyahatler çok fazla yapılıyor. Bu sebeplerle bulaşma riski yüksek olduğu için Türkiye’de de vaka görülmesi kaçınılmazdır. Hastalık ülkemizde şimdi görülmese de bu hiç görülmeyeceği manasına gelmemeli.

OKULLAR AÇILDIĞINDA NE BENZERİ TEDBİRLER ALINMALI?

Okullarda çocuklar birbirleriyle sık temas halindedir. Şüpheli bir olgu olduğunda sınıf içerisinde bulaş riski de artar. Yüksek ateş ve lenf bezlerinde şişliği olan çocuklar varsa kesinlikle bir sağlık kuruluşuna başvurarak net bir teşhis konulana kadar çocuklar okula gönderilmemelidir. Ayrıyeten çocuklara el hijyeninin kıymeti sık sık hatırlatılmalı.