M çiçeği virüsü nedeniyle birçok ülke alarma geçti

DSÖ Genel Yöneticisi Tedros Anom Ghebreyesus’un, “DSÖ Acil Durum Komitesi bugün toplandı ve bana (M çiçeği virüsüyle ilgili) durumun uluslararası ehemmiyete sahip bir halk sağlığı acil durumu oluşturduğu tavsiye görüşünü bildirdi. Bu tavsiyeyi kabul ettim.” açıklaması, birçok ülkede endişeyle karşılandı.

Afrika Birliği Hastalık Denetim ve Tedbire Merkezinin (Africa CDC) paylaştığı verilere göre, Afrika’da 13 ülkede M çiçeği virüsü hadisesine rastlandı.

Bu ülkeler Güney Afrika, Kenya, Ruanda, Uganda, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Burundi, Orta Afrika Cumhuriyeti, Kongo Cumhuriyeti, Kamerun, Nijerya, Fildişi Kıyısı, Gana ve Liberya.

Afrika CDC’ye göre, 13 Afrika ülkesinde vaka sayısı 17 bin 541 olurken hastalığa bağlı 517 vefat kayıtlara geçti. Temmuz sonu itibarıyla 2023’ün aynı devrine kıyasla vaka sayılarında yüzde 160’lık bir artış görüldü.

M çiçeği virüsünden kaynaklı ölümlerin yüzde 97’si Kongo Demokratik Cumhuriyetinde gerçekleşti.

İSVEÇ, AVUSTRALYA VE PAKİSTAN’DA GÖRÜLDÜ

M çiçeği, şimdi Afrika kıtası dışında üç ülkede görüldü. 2024’te ilk defa İsveç, Avustralya ve Pakistan’da da tespit edilen M çiçeği virüsünün görüldüğü toplam ülke sayısı 16 oldu.

Vaka sayıları şu ana kadar Avustralya’da 93, Pakistan’da 3 ve İsveç’te 1 olarak açıklandı.

AVUSTURALYA’DA DA M ÇİÇEĞİ VİRÜSÜ GÖRÜLDÜ

Avustralya’nın Yeni Güney Galler Sağlık Bakanlığı, Avustralya’da M çiçeği olaylarındaki artışa ilişkin açıklamada bulundu.

Açıklamada, eyalette 1 Haziran’dan bu yana 93 bireye M çiçeği teşhisi konulduğu ve bu hadiselerin birçoklarının “cinsel ilişki” kaynaklı olduğu ifade edildi.

Bakanlık, eyalette haziran öncesi sırf 1 vaka tespit edildiği, vaka sayısının 2023’te 12 olduğu bilgisini verdi.

Eyalet bakanlığında görevli tabiplerden Jeremy McAnulty de hastalığın deri temasıyla yayıldığını ve ekseriyetle genital bölgede küçük sivilce gibi şişliklerle başladığını belirtti.

McAnulty, “Vakalardaki son artışla birlikte Bakanlık, risk altındaki şahısları semptomlara karşı tetikte olma konusunda uyarıyor.” sözünü kullandı.

AŞI FAALİYETLERİ

Çeşitli ülkelerin sağlık kurumlarının paylaştığı bilgilere göre, çiçek hastalığına karşı kullanılan aşıların M çiçeği virüsü için de aktif muhafaza sağlayabileceği ifade ediliyor.

ABD Hastalık Denetim ve Korunma Merkezleri’nin sitesinde, JYNNEOS aşısının M çiçeği riskini azaltmada tesirli olduğu belirtiliyor. En tesirli formül olarak 28 gün ortayla iki doz uygulama tavsiye ediliyor.

Avrupa Birliği (AB) Komitesi’nin internet sitesinde de “MVA-BN” ya da “Modifiye Aşı Ankara-Bavarian Nordic”, AB ve İngiltere’de onaylı tek M çiçeği aşısı olduğu ifade ediliyor. Bu aşının ABD ve İsviçre’de JYNNEOS, Kanada’da IMVAMUNE ismiyle pazarlandığı belirtiliyor. Aşı 18 yaş ve üstü şahıslar için kullanılabiliyor.

Avustralya Sağlık Bakanlığının internet sitesinde de M çiçeğine karşı JYNNEOS ve ACAM2000 aşılarının kullanılabileceği belirtiliyor. ACAM2000’in 12 aylıktan küçük bebekler için kullanımının uygun olmadığı aktarılıyor.

DSÖ, 9 Ağustos’ta aşı üreticilerine yaptığı davette acil kullanım listesine yönelik sürecin başlatıldığını duyurdu. DSÖ ayrıyeten iki aşının Acil Kullanım Listesi için değerlendirildiğini duyurmuştu.

AFRİKA BİRLİĞİ, 23 MİLYONDAN FAZLA AŞI DOZU TEMİN ETMEYİ PLANLIYOR

Afrika Birliği Hastalık Denetim ve Tedbire Merkezi (Africa CDC) Genel Yöneticisi Jean Kaseya, dün M çiçeği salgınıyla mücadele için temin etmeyi planladıkları aşı dozunun 23 milyondan fazla olacağını açıkladı.

Kaseya, salgının başlamasıyla 10 milyon doz aşı temin ettiklerini, yıl sonuna kadar 23 milyon dozdan fazla aşıya ulaşmayı hedeflediklerini söyledi.

Öte yandan, Avrupa Sağlık Acil Durum Hazırlık ve Müdahale Yönetimi (HERA), Afrika CDC’ye 215 bin doz MVA-BN aşısı bağışlandığını duyurdu.

M ÇİÇEĞİ VİRÜSÜ NEDİR, NASIL BULAŞIR?

DSÖ’ye göre, M çiçeği virüsü, Poxviridae isimli virüs ailesine ve Orthopoxvirus cinsine ait “maymun çiçeği” virüsünün neden olduğu viral bir hastalık.

M çiçeği ilk olarak 1958’de Danimarka’da araştırma maksatlı kullanılan maymunlarda keşfedildi. 1970’te Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde 9 aylık bir erkek çocukta görülen virüs, “insanlarda bildirilen ilk mpox vakası” olarak kayıtlara geçti. Virüsün o dönem yayılımı Batı ve Orta Afrika ülkeleriyle sınırlı kaldı.

Hastalığın yaygın belirtileri arasında yüksek ateş, baş, sırt ve kas ağrısı, lenf bezlerinde şişlik, yorgunluk, üşüme, titreme ve ciltte su çiçeğine benzer kabarcıklar yer alıyor.

M çiçeği virüsü fare ve sincap benzeri kemirgen hayvanlardan ya da enfekte olmuş bireylerden bulaşıyor.

Virüsün neden olduğu beden döküntülerine dokunmak, bu döküntülerin bulaştığı giysi, çarşaf, havlu ve gibi eşyaları kullanmak ve beden sıvılarıyla temas etmek en çok önemli bulaş sebepleri arasında yer alıyor.

VAKALARIN BÜYÜK KISMI HAFİF GEÇİYOR

İlk belirtiler virüsü kaptıktan 5 ila 21 gün içerisinde ortaya çıkabiliyor. M çiçeğinin laboratuvarda doğrulaması cilt lezyon bulgusunun test edilmesiyle yapılıyor.

Özel bir tedavi sistemi olmayan hastalığın tedavisi destek veren bakım ve antiviral ilaçlarla yapılıyor.

Çiçek hastalığı için geliştirilen ve kimi ülkelerde kullanımı onaylanan aşılar ve tedaviler, birtakım durumlarda M çiçeği için de kullanılabiliyor.

Vakaların büyük bir kısmı hastalığı hafif geçiriyor ve birkaç hafta içinde sağlığına kavuşuyor.

M ÇİÇEĞİNİN 2 GENETİK ÇEŞİDİ BULUNUYOR

M çiçeği virüsünün iki genetik tipi bulunuyor. Bunlar “Klad I ve Klad II” olarak isimlendiriliyor. “Klad I” ekseriyetle Orta ve Doğu Afrika’da görülen, daha önemli hastalıklara ve ölüme neden olan bir mpox çeşidi. Batı Afrika’ya has olan ve daha hafif M çiçeği çeşidi olan “Klad II” ise 2022’deki salgına neden olmuştu.

Mevcut salgında görülen “Klad 1b”nin ise yeni ve daha şiddetli olan bir virüs tipi olduğu belirtiliyor. Klad 1b, Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nin doğu bölümleri ve komşu ülkelerde daha çok görülüyor.

DSÖ ACİL DURUM İLAN ETMİŞTİ

DSÖ, 21 Temmuz 2022’de M çiçeği salgınıyla ilgili “küresel acil durum” ilan etmişti. 10 ay sonra sağlık krizinin denetim altına alındığı belirtilerek, acil durum sona erdirilmişti.

Afrika Birliği, Afrika ülkelerinde süratle yayılan M çiçeği virüsüne karşı kıta çapında halk sağlığı için acil durum ilan edildiğini belirtmişti.

M ÇİÇEĞİ ÖLDÜRÜCÜ MÜ?

DSÖ Sözcüsü Margaret Harris, M çiçeği virüsünün eskisinden daha süratli yayıldığını ve yüksek vefat oranına sahip olduğunu dile getirerek, hastalığın bilhassa bağışıklık sistemi zayıf olanlar ve çocuklar için daha tehlikeli olduğunu belirtti.

Harris, M çiçeği için şimdi belli bir tedavinin olmadığını fakat destek veren tedavilerin bu virüse yakalanan hastalar için kullanıldığını kaydetti.

M çiçeği, çoklukla 2-4 hafta içerisinde tabiatıyla düzgünleşiyor. Fakat bağışıklığı baskılanmış bireylerde ve küçük çocuklarda hastalık ağır seyredebiliyor.

Genel olarak hastalananlardan çoğunluğunu küçük yaştaki çocukların oluşturduğu yüzde 3 ile 6’sı kaybediliyor ve hastalığın Orta Afrika alt tipinde öldürücülük yüzde 11’e kadar çıkabiliyor.

DSÖ, virüse yakalanan bireylere mümkün olduğu kadar evde izole olma davetinde bulunarak döküntüler sonlanana kadar maske takmayı önerdi.

Cildin kuru ve açık tutulması gerektiğini belirten DSÖ, ellerin sık sık dezenfekte edilmesi gerektiğini, ​​​​​​​başkalarıyla temastan kaçınmanın yararlı olacağını vurguladı.

VİRÜSÜN İSMİ DEĞİŞTİRİLMİŞTİ

M çiçeği virüsü insanlarda ilk defa 1970’de görülse de canlılarda ilk ortaya çıkışı 1958’deydi. Bir araştırma için kullanılan maymun kolonilerinde çiçek hastalığına benzer belirtilerin görülmesiyle tespit edilen virüs, 2022’ye kadar “maymun çiçeği (monkeypox)” olarak isimlendirildi.

DSÖ, 2022’de ırkçılık ve ayrımcılık derdiyle virüsün ismini “mpox” olarak değiştirdi.

Örgüt ayrıyeten virüsün “Batı Afrika”, “Kongo Havzası”, “Orta Afrika” ismini taşıyan alt cinslerinin de yeniden isimlendirilmesine karar verdi.