M çiçeği virüsü yayılıyor! DSÖ’den dikkat çeken ihtarlar

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Genel Yöneticisi Tedros Anom uluslararası yayılma potansiyeli mümkünlüğü karşısında DSÖ tarafından düzenlenen Acil Durum Komitesi toplantısının açılışında konuştu.

M çiçeği virüsünün Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde 10 yıldan uzun müddettir bildirildiğini aktaran Ghebreyesus, bu ülkede her yıl bildirilen vaka sayısının istikrarlı bir şekilde arttığını söyledi.

Ghebreyesus, 2023’te bildirilen M çiçeği virüsü vaka sayısında çok önemli bir artış yaşandığını hatırlatarak, bu yıl şu ana kadar Afrika ülkelerinden bildirilen vaka sayısının geçen yılın toplamını aşarak 14 bini geçtiğini, buna bağlı 524 mevt kaydedildiğini dile getirdi.

Geçen yıl Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde ortaya çıkan, cinsel ağlar yoluyla yayıldığı görülen “1b türü” virüsün süratle yayılmasının ve komşu ülkelerde tespit edilmesinin kaygı verici olduğunu vurgulayan Ghebreyesus, Acil Durum Komitesi’ni toplama kararının en önemli nedenlerinden birinin bu durum olduğunu kaydetti.

VAKA ARTIŞI YAŞANIYOR

Ghebreyesus, temmuzda Kongo Demokratik Cumhuriyeti’ne komşu olan ve daha önce M çiçeği olayı bildirmemiş Burundi, Kenya, Ruanda ve Uganda’nın hastalığın 1b cinsine ait yaklaşık 90 vaka bildirildiğini anımsattı.

Salgının tek bir tipine yoğunlaşmadıklarını söyleyen Ghebreyesus, “Farklı ülkelerde, farklı bulaşma yolları ve farklı risk seviyeleri olan, farklı tıp salgınlarla uğraşıyoruz. Meslektaşlarım yakında size daha ayrıntılı teknik bir sunum yapacak.” dedi.

Ghebreyesus, bu salgınların sebeplerini anlamak ve ele almak için etkilenen ülkelerin hükümetleri, Afrika Birliği Hastalık Denetim ve Tedbire Merkezi (Africa CDC), sivil toplum kuruluşları ve diğer ortaklarla birlikte çalıştıklarını kaydetti.

DSÖ Genel Yöneticisi Ghebreyesus, nezaret, hazırlık ve müdahale faaliyetlerini desteklemek için başlangıçta 15 milyon dolar gerektiren bölgesel bir müdahale planını geliştirdiğini söyledi.

M çiçeği için DSÖ uzmanlarının iki aşıyı önerdiğini kaydeden Ghebreyesus, bu aşıların DSÖ tarafından listelenen ulusal düzenleyici kurumların yanı sıra Nijerya ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti benzeri ülkeler tarafından onaylandığını vurguladı.

AFRİKA BİRLİĞİ ‘ACİL DURUM’ İLAN ETTİ

Afrika Birliği Hastalık Denetim ve Tedbire Merkezi (Africa CDC) Genel Yöneticisi Jean Kaseya, M çiçeği salgınına ilişkin açıklamada bulundu.

Kaseya, “M çiçeği hastalığını Kıta Güvenliği Halk Sağlığı Acil Durumu olarak ilan etmek keyfi bir durum değil, sorumluluktur.” dedi.

Afrika’daki hükümetleri M çiçeği hastalığının yayılmasını önlemek için Africa CDC ile çalışmaya çağıran Kaseya, salgına karşı kıtaya aşı getirme taahhüdünde bulundu. Kaseya, vaka ve vefat sayıları hakkında haftalık toplantılar düzenleneceğini ifade etti.

Africa CDC’nin 9 Ağustos’ta yayımladığı rapora göre, ocaktan 8 Ağustos’a kadar 13 Afrika ülkesinde 2 bin 822 kişi virüse yakalandı, 14 bin 719 şüpheli vaka kayda geçti.

Virüs nedeniyle 511’i Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde (KDC) olmak üzere 517 kişi hayatını yitirdi.

TÜRKİYE’DE GÖRÜLMEDİ

Sağlık Bakanlığı, sosyal medya hesabından yapılan açıklamada, 14 Ağustos 2024’te Dünya Sağlık Teşkilatı tarafından gerçekleştirilen Acil Durum Komitesi Toplantısı’nın akabinde M çiçeği (mpox) hastalığının, “uluslararası ehemmiyete sahip bir halk sağlığı acil durumu oluşturduğu”nun ilan edildiği anımsatıldı.

Açıklamada, şunlar kaydedildi:

“Özellikle Afrika kıtasında görülen M çiçeği (mpox) hastalığı olayına Türkiye’de 2024 yılında rastlanmamıştır. Ülkemizde şimdi herhangi bir kısıtlama ya da ek önlem ihtiyacı bulunmamaktadır. Bakanlığımızca gerekli çalışmalar yürütülmekte, bilim şuramız ve sağlık altyapımızla süreç hassasiyetle takip edilmektedir.”

M ÇİÇEĞİ VİRÜSÜ NEDİR, NASIL BULAŞIR?

M çiçeği virüsü fareler ve sincaplar benzeri kemirgen hayvanlardan ya da enfekte olmuş bireylerden bulaşıyor. Virüsün neden olduğu beden döküntülerine dokunmak, bu döküntülerin bulaştığı giysi, çarşaf, havlu ve gibi eşyaları kullanmak ve beden sıvılarıyla temas etmek en çok önemli bulaş sebepleri arasında yer alıyor.

İlk belirtiler virüsü kaptıktan sonraki 5 ila 21 günde ortaya çıkabiliyor. Virüs genelde yüksek ateş, baş, sırt ve kas ağrısı, lenf bezlerinde şişlik, yorgunluk, üşüme, titreme ve ciltte su çiçeğine benzer kabarcıklara neden oluyor.

Özel bir tedavi usulü olmayan hastalığın tedavisi antiviral ilaçlarla yapılıyor. Olayların büyük kısmı hastalığı hafif geçiriyor ve birkaç hafta içinde sağlığına kavuşuyor.

“KULUÇKA MÜDDETİ 5 İLA 21 GÜN ARASINDA”

Ankara Üniversitesi (AÜ) Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları Ana Bilim Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Balık, Dünya Sağlık Teşkilatı tarafından gerçekleştirilen Acil Durum Komitesi Toplantısı sonrasında, M çiçeği hastalığının uluslararası ehemmiyete sahip bir halk sağlığı acil durumu oluşturduğunu açıklamasına ilişkin değerlendirmede bulundu.

Hastalığın 1970’li yıllardan itibaren Afrika’nın birtakım gölgelerinde daima görülen bir enfeksiyon olduğu bilgisini veren Balık, “Hastalık ilk başlarda sincap, fare benzeri kemirgenlerden insanlara bulaşıyordu. Virüs, daha sonraki yıllarda beşerden beşere bulaşmaya adapte olan bir mutasyon geçirdi. 2022 yılında Avrupa ülkelerinde başta olmak üzere tüm dünya ülkelerinde görülün bir salgına neden oldu.” diye konuştu.

Prof. Dr. Balık, bu virüsün belli risk grubundakilerde yayılım göstermeye başladığının altını çizerek, sözlerine şöyle devam etti:

“Esasen virüs, yakın temas, döküntülerin içindeki sıvıyla bulaşmış çarşaf, havlu benzeri eşyaların kullanılması, cinsel bağ ile yayılırken son vakitlerde damlacık enfeksiyonuyla da geçebildiğine dair bilgiler alınmaya başlandı. Afrika’da çocuklar arasında da çok yaygın görülmeye başlandı. Son 6 ay içinde vaka sayılarındaki süratli artış nedeniyle Afrika Hastalık Merkezi tarafından acil durum uyarısı kararı alındı. Şimdi yeni varyant, Afrika dışındaki dünyanın diğer bölgeleri için bir risk oluşturmuyor imgesi veriyor. Bilhassa ülkemiz açısından hastalığın bulaşma biçimi de göz önüne alındığında büyük bir risk yahut panik havası yaratacak bir durum söylediği söz edilen değil.”

Sağlık Bakanlığı bünyesinde Bulaşıcı Hastalıklar İzleme ve Takip Merkezi bulunduğunu anımsatan Balık, influenza (grip), Kovid ve M çiçeği benzeri hastalıkların bu merkez tarafından dikkatle takip edildiğini vurguladı.

Balık, “Vatandaşlarımızın, son Kovid salgınında olduğu benzeri paniğe kapılmasına gerek yok.” dedi.

Hastalığın kuluçka mühletine ilişkin de bilgi veren Balık, “M çiçeği hastalığının kuluçka mühleti, 5-21 gün arasında değişkenlik gösterir. Belirtileri ise eklem, kas ve baş ağrısı, lenf bezlerinde büyüme, avuç içi ve ayak tabanları dahil içi sulu yaygın döküntü biçimindedir.” diye konuştu.

Balık, M çiçeğinin, aslında çiçek hastalığının bir gibi olduğunu ama ona göre çok daha hafif geçirildiğini belirterek, şunları kaydetti:

“Çiçek hastalığı geçmişte çok fazla ölümlere neden olmuştu. Bu virüsler Kovid’e göre daha az mutasyon geçiren virüsler ama M çiçeğinde olduğu benzeri bunda da mutasyonu gördük ve önce hayvanlardan beşere bulaşırken daha sonra beşerden beşere da bulaşmaya adapte oldu. Son olarak Afrika’da acil durum ilan edilmesine neden olan süratli artan vaka sayısı 140 bini geçti. Ocak ayı başından bu yana olaylarda yaklaşık 500’ün üzerinde vefat görüldü. Virüsün, daha kolay bulaşan bir mutasyonunun söylediği söz edilen olduğuyla ilgili iddialar yürütülüyor. Hastalık, ekseriyetle 10-20 gün içinde tabiatıyla güzelleşiyor.”

Dünya Sağlık Örgütünün (DSÖ), belli bölgelerdeki şahıslara ve risk grubunda bulunanlara aşı yapılması teklifinde bulunduğunu belirten Balık, “DSÖ, aşıları 2022 salgınında göndermişti.” bilgisini paylaştı.

IRKÇILIK TARTIŞMALARI NEDENİYLE İSMİ DEĞİŞTİRİLMİŞTİ

M çiçeği virüsü insanlarda ilk defa 1970’de görülse de canlılarda ilk ortaya çıkışı 1958’de yaşandı. Bir araştırma için kullanılan maymun kolonilerinde çiçek hastalığına benzer belirtilerin görülmesiyle tespit edilen virüs, 2022’ye kadar “maymun çiçeği (monkeypox)” olarak isimlendirildi.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), “maymun çiçeği hastalığı (Monkeypox)” ismini, 2022’de ırkçılık ve ayrımcılık tasasıyla “mpox” olarak değiştirmişti.

Geçtiğimiz Mayıs ayında Birleşmiş Milletler HIV/AIDS Ortak Programı (UNAIDS), M çiçeği virüsüne ilişkin Afrikalıları ve LGBTI+ bireyleri hedef alan “ırkçı ve homofobik” paylaşımları eleştirdi. Afrikalı basın mensupları ise M çiçeği virüsü haberlerinde Afrikalılara ait fotoğraflar kullanılmaması davetini yapmıştı.