Kandilli’den beklenen Marmara zelzelesi için ikaz

Akademik ve idari mesleği boyunca birçok uluslararası proje yürüten ve bir süre önce Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü görevine getirilen Jeofizik Ana Bilim Kısmı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Özel, projeleri ve çalışmaları hakkında bilgi verdi.

Özel, akademisyenlerin de görüşlerini alarak Kandilli Rasathanesinin temel gayelerine dair, yeni stratejik maksatlar ve vizyon çalışması yapacağını söyledi.

Rasathanenin, tüm ülkedeki müşahede ve araştırma çalışmalarının yanında Marmara Bölgesi’ne özel olarak odaklanması gerektiğine dikkati çeken Özel, buradaki müşahede altyapısının uygunlaştırılması, geliştirilmesi ve var olan fiber optik kablo altyapılarını kullanarak zelzeleleri kayıt etmeyi sağlayan DAS benzeri yeni teknolojilerle çeşitlendirilmesi gerektiğini belirtti.

Özel, yapay zeka konusunda Jeofizik Mühendisliği Ana Bilim Kolu olarak, bir TÜBİTAK davetine proje sunduklarını belirterek, “Yapay zeka uygulamalarını zelzelelerin süratli tahlillerinde fazların algılanmasında ve yerbilimleri araştırmalarına adaptasyonu için rasathanede geliştirilmesini istiyorum. Teknoloji geliştirmede bu türlü bir amacım var.” dedi.

Marmara Denizi etrafında istasyonlarının bulunduğunu anımsatan Prof. Dr. Özel, “2012 yılından beri Kandilli Rasathanesi’nin bir bileşeni daha oldu. Tsunami Bölgesel ve Ulusal İkaz Merkezi olarak, 13 ülkeye hizmet veriyor. 5,5 üzerindeki sarsıntılarda bu türlü bir tehlikenin olup olmadığını değerlendirip rapor ediyor. AFAD’la işbirliklerimiz çerçevesinde yeni kurulmuş 20 istasyonumuz daha var. Böylece Marmara’da 100’ü aşkın istasyonumuz var.” diye konuştu.

6 ŞUBAT ZELZELELERİYLE NARLI FAYININ SİSMİK KAVŞAK OLDUĞAU ÖĞRENİLDİ

Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat 2023’te meydana gelen zelzelelere değinen Özel, yer bilimcilerin, jeologların ve jeofizikçilerin o bölgede zelzele olma ihtimalinin yüksek olduğuna dikkati çektiğini anımsatarak, “Biz bu zelzelenin ilk başladığı Narlı fayının, Doğu Anadolu fay zonu ile nasıl etkileştiğini net bilmiyorduk. Faal fay haritası üzerinde bölgede yalnızca kısa segmentler gözüküyordu lakin bu sarsıntıdan sonra Narlı fayının Doğu Anadolu fay zonu ile nasıl etkileştiğini ve DAF boyunca kırılmanın zaman içinde nasıl oluştuğunu yapmış olduğumuz simülasyonlarla anlamış olduk.” tabirini kullandı..

Depremle ilgili dinamik modelleme çalışmalarına devam ettiklerini söyleyen Özel, Japonlar ve TÜBİTAK ile de Kahramanmaraş zelzelesi ile ilgili ortak proje yürüttüklerini ifade etti. Prof. Dr. Özel, ülkelerde yaşanan afetlerle ilgili Dünya Bankasının finansman sağladığını, Birleşmiş Milletlerin (BM) de afet ziyanlarının önlenmesi ve azaltılmasıyla ilgili kuruluşunun bulunduğunu, 123 ülkenin bu tertipte yer aldığını kaydetti.

“DEPREME HAZIRLIKLI OLMAK GEREKİYOR”

Özel, Marmara Bölgesi’nde beklenen zelzeleye ilişkin de şu değerlendirmelerde bulundu:

-Marmara’da fayın denizde olması ve tarihi zelzelelerin ne kadarlık bir segmenti, ne zaman kırdığı konusunda birtakım belirsizlikler olması hasebiyle, bilim adamları arasında da görüşler çeşitleniyor, farklılıklar oluşuyor, tartışmalar devam ediyor.

-Bu bahiste benim görüşüm; ne zaman, nerede kırılacağını ve ne büyüklükte olduğunu söylemek yerine, çeşitli yerlerde olacakmış benzeri senaryolar oluşturmak ve olacak sarsıntının zarar verebilirliğini hesaplamak.

-Bunu da biz, dinamik simülasyonla yapmaktayız. Fay boyunca muhtemel sarsıntının yerini değiştirerek simülasyonlar yaptık ve temel aranan soruları sorduk.

-Örneğin; nereden başlarsa, hangi segment kırılır? 1894’te Adalar fayı şayet kırıldıysa, onu koyduğumuzda işte bir sonraki sarsıntı Kumburgaz segmentini kırabilir gibi.

Kandilli Rasathanesi olarak sarsıntıyla ilgili ve Marmara Bölgesi’ndeki kentleri nasıl etkileyeceğine dair çalışmalar yaptıklarını anlatan Özel, “Çünkü, Marmara Denizi elbette bir sarsıntı bekliyor. Marmara’da bir fay var ve 150 yıl, 350 yıl arasında bir tekrarlanma dönemi var. Hazırlıklı olmak gerekiyor. Bugünden başlanarak hazırlığın yapılması gerekiyor.” tabirini kullandı

Marmara Bölgesi’ndeki kentlerde bina güçlendirme çalışmalarına sürat verilmesi gerektiğinin altını çizen Özel, “İnsan hayatı önemli. Bunu Kahramanmaraş sarsıntısında çok iyi gördük ve aynı vakitte Kahramanmaraş zelzelesi de gösterdi ki, bizim tabiatla ilgili hala bilmediğimiz şeyler var. Her segment çoğu zaman aynı şekilde çalışmıyor.” dedi.

Özel, bölgeyle ilgili senaryolar üstüne çalıştıklarını ve zelzeleye hazırlıklı olunması gerektiğini kaydederek, “Güçlendirme çok önemli lakin güçlendirme bina maliyetlerinin en az yüzde 30’unu buluyor. İnsanların mali durumlarını da bildiğimiz için dünyada daha ucuz maliyetli güçlendirme sistemlerinin de olduğuna dikkati çekerek bina bedelinin yüzde 30 yerine yüzde 5’ini ödeyerek dışardan güçlendirmeler de yapılabilir. Bu teknolojiler Türkiye’de de yaygınlaştırılabilir kısa vakitte yol alabilmek için.” açıklamasında bulundu.

Bu teknolojinin Türkiye’de yaygınlaştırılmasının kıymetine vurgu yapan Özel, şunları kaydetti:

-Marmara Bölgesi’ndeki sarsıntı performansı düşük binaların bir an önce hazırlıklı hale getirilmesi gerekiyor.

-Yine, İstanbul Büyükşehir Belediyesinin de tabanla ilgili yaptığı çalışmalar var. Bütün bunların afet için gündemde tutulması gerekir. 
–
AFAD’ın hoş çalışmaları var. AFAD da Afet ve Acil durum şuraları oluşturuldu ve afet müdahale planı çerçevesinde tüm ilgili kurumlarla aynı platformda çok boyutlu olarak afete hazırlık çalışmaları yapmaktayız.

-Bütün güçleri birleştirmeyi, bilhassa Marmara Bölgesi’nde çalışan ve müşahede istasyonu olan üniversite kurum ve kuruluşların hepsiyle işbirliklerini geliştirmeyi hedefliyorum.

98 ÜLKEDE 300’DEN FAZLA İSTASYONLA ÇALIŞTI

Prof. Dr. Özel, görev sürecince yaklaşık 70 ülkeden işçiyle çalıştığını ifade ederek, “Hemen çabucak her işçim farklı bir ülkedendi. Bu türlü çok uluslu bir topluluğu yönetmek bana başka bir deneyim kazandırdı ve bu deneyimlerimi de inşallah Kandilli Rasathanesinde her türlü uygulamalarıma yansıtmayı hedefliyorum.” sözlerini kullandı.

Son 8 yıldır, 183 devletin onayıyla Nükleer Testlerin Yasaklanması Mutabakatı çerçevesinde, Birleşmiş Milletler’de (BM) Uluslararası İzleme Ağı’nı yönettiğini aktaran Özel, 98 ülkede 300’den fazla istasyon ve dört farklı teknoloji ile çalıştıklarını dile getirdi.