Balkanlar’da enerji depremi: 2 ülke arasındaki ‘petrol’ düellosunda 22 Mayıs kritik eşik

Sırbistan’ın enerji devi NIS’in (Sırbistan Petrol Endüstrisi) Macar MOL grubuna satışı için yürütülen müzakereler tam anlamıyla bir “stratejik kördüğüm” noktasına geldi. ABD Hazinesi Dış Varlıklar Kontrol Ofisi’nin (OFAC) verdiği muafiyet süresi 22 Mayıs’ta dolarken, Belgrad ve Budapeşte arasındaki görüşmelerde “kırmızı çizgiler” henüz aşılamadı.

Sırbistan hükümeti için müzakerelerin merkezinde Pançevo Rafinerisi yer alıyor. Enerji Bakanı Dubravka Đedović Handanović’in açıklamaları, Macarların sunduğu yeni teklifin Sırbistan’ın ulusal çıkarlarını tatmin etmediğini açıkça ortaya koyuyor.

Macar tarafı, rafinerileri arasında bir “sinerji” (verimlilik odaklı ortak kullanım) hedefliyor, ancak uzmanlar, bu belirsiz ifadenin Pançevo’nun üretim hacminin düşürülmesi veya stratejik öneminin azaltılması anlamına gelebileceğinden endişeli.

MOL test için 5 yıl istiyor

İddialara göre MOL, rafinerinin karlılığını test etmek için 5 yıllık bir süre talep ediyor. Bu durum, Sırbistan’ın enerji “can damarı” olan tesisin geleceğini riske atıyor.

2008 yılında Rus Gazpromneft ile imzalanan anlaşmadaki sosyal ve yatırım taahhütlerinin akıbeti de belirsizliğini koruyor. Sırbistan, MOL’un sadece hisseleri değil, Rusların daha önce üstlendiği tüm stratejik sorumlulukları (modernizasyon, yatırım ve pazar payı garantileri) devralmasını istiyor. 

Petrohemija’nın durumu: Gazpromneft bünyesindeki Petrohemija tesislerine yapılacak 150 milyon Euro’luk yatırımın geleceği masada.

Maden kirası: Ruslara tanınan %3’lük düşük vergi avantajının MOL için geçerli olup olmayacağı büyük bir tartışma konusu.

“Şantajı kabul etmiyoruz”

Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić, müzakerelerin uzamasından duyduğu memnuniyetsizliği dile getirerek, “Bazıları bize şantaj yapabileceğini düşündü; ancak Sırbistan için kabul edilemez çözümlere evet demeyeceğiz,” sözleriyle Macar tarafına kapıyı daralttı. Vučić, uzlaşma umudunu korusa da “B Planı”nın hazır olduğunun sinyallerini verdi.

OFAC “Uzatma” verecek mi?

Görüşmelerin önündeki en büyük engel zamana karşı yarış. Rus varlıklarına yönelik yaptırımlar nedeniyle ABD’den alınan izin 22 Mayıs’ta sona eriyor.

Senaryo A: Taraflar son dakikada uzlaşır ve OFAC satışı onaylar.

Senaryo B: Washington, daha önce Lukoil örneğinde olduğu gibi, müzakerelerin devam etmesi için süreyi yeniden uzatır.

Senaryo C: Anlaşma çöker ve Sırbistan enerji güvenliğini korumak için kamulaştırma dahil diğer seçenekleri devreye sokar.

NIS müzakerelerinde “kırmızı çizgi” çıkmazı

Sırbistan ile Macaristan (MOL) arasındaki dev enerji pazarlığında ipler geriliyor. 22 Mayıs’taki kritik ABD (OFAC) mühletine sayılı günler kala, taraflar arasındaki temel görüş ayrılıkları şunlar:

Pançevo rafinerisi’nin kapasitesi

Sırbistan’ın beklentisi: Rafinerinin tam kapasiteyle çalışması ve iç piyasaya ürün tedariğinin kesintisiz sürmesi “kırmızı çizgi” olarak tanımlanıyor.

MOL’un yaklaşımı: Üretimin karlılığa göre ayarlanmasını ve diğer rafinerilerle bir “sinerji” (ortak yönetim) içinde esnetilmesini istiyorlar. Ayrıca tesisin verimliliğini test etmek için 5 yıllık bir süre talep ediyorlar.

Pazar hakimiyeti ve stratejik konum

Sırbistan’ın beklentisi: NIS şirketinin petrol sektöründeki baskın ve belirleyici rolünün aynen korunması şart koşuluyor.

MOL’un yaklaşımı: Bölgesel dağıtım ağında karlılık odaklı bir optimizasyon yaparak operasyonel esneklik kazanmayı hedefliyorlar.

Petrohemija ve yatırım yükümlülükleri

Sırbistan’ın Beklentisi: Daha önce Gazpromneft tarafından taahhüt edilen Petrohemija modernizasyonu ve yenilenebilir enerji projelerinin (Plandište rüzgar santrali gibi) eksiksiz devralınması isteniyor.

MOL’un yaklaşımı: Yatırımların geleceğini, piyasa koşullarına ve projelerin geri dönüş hızına göre kademeli olarak belirlemekten yana bir tavır sergiliyorlar.

Yasal süreç ve maden kirası

Sırbistan’ın beklentisi: 22 Mayıs’a kadar net bir sonuç alınması ve devlet vergi gelirlerini (maden kirası) koruyan bir modelin kabul edilmesi.

MOL’un yaklaşımı: Koşulların tam netleşmediği durumlarda daha esnek, şartlı ve zamana yayılmış bir geçiş süreci talep ediliyor.

Belgrad ve Budapeşte arasındaki bu “enerji satrancı”, sadece ekonomik bir alışveriş değil, aynı zamanda Ukrayna krizi sonrası Avrupa enerji haritasının yeniden şekillenmesi anlamına geliyor. Önümüzdeki birkaç gün, Balkanlar’ın en büyük petrol şirketinin geleceğini tayin edecek.